Amarakośaḥ Devanāgarī

1.10.36

dvayoḥ praṇālī payasaḥ padavyāṃ triṣu tūttarau | devikāyāṃ sarayvāṃ ca bhave dāvikasāravau ||

1.10.37

saugandhikaṃ tu kalhāraṃ hallakaṃ raktasaṃdhyakam | syādutpalaṃ kuvalayamatha nīlāmbujanma ca ||

1.10.38

indīvaraṃ ca nīle’sminsite kumudakairave | śālūkameṣāṃ kandaḥ syādvāriparṇī tu kumbhikā ||

1.10.39

jalanīlī tu śevālaṃ śaivalo’tha kumudvatī | kumudinyāṃ nalinyāṃ tu bisinīpadminīmukhāḥ ||

1.10.40

vā puṃsi padmaṃ nalinamaravindaṃ mahotpalam | sahasrapatraṃ kamalaṃ śatapatraṃ kuśeśayam ||

1.10.41

paṅkeruhaṃ tāmarasaṃ sārasaṃ sarasīruham | bisaprasūnarājīvapuṣkarāmbhoruhāṇi ca ||

1.10.42

puṇḍarīkaṃ sitāmbhojamatha raktasaroruhe | raktotpalaṃ kokanadaṃ nālā nālamathāstriyām ||

1.10.43

mṛṇālaṃ bisamabjādikadambe ṣaṇḍamastriyām | karahāṭaḥ śiphākandaḥ kiñjalkaḥ kesaro’striyām ||

1.10.44

saṃvartikā navadalaṃ bījakośo varāṭakaḥ | ||

2.1.1

vargāḥ pṛthvīpurakṣmābhṛdvanauṣadhimṛgādibhiḥ | nṛbrahmakṣatraviṭkṣūdraiḥ sāṅgopāṅgairihoditāḥ ||

2.1.2

bhūrbhūmiracalānantā rasā viśvambharā sthirā | dharā dharitrī dharaṇiḥ kṣoṇirjyā kāśyapī kṣitiḥ ||

2.1.3

sarvaṃsahā vasumatī vasudhorvī vasundharā | gotrā kuḥ pṛthivī pṛthvī kṣmāvanirmedinī mahī ||

2.1.4

vipulā gahvarī dhātrī gaurilā kumbhinī kṣamā | bhūtadhātrī ratnagarbhā jagatī sāgarāmbarā ||

2.1.5

mṛnmṛttikā praśastā tu mṛtsā mṛtsnā ca mṛttikā | urvarā sarvasasyāḍhyā syādūṣaḥ kṣāramṛttikā ||

2.1.6

ūṣavānūṣaro dvāvapyanyaliṅgau sthalaṃ sthalī | samānau marudhanvānau dve khilāprahate same ||

2.1.7

triṣvatho jagatī loko viṣṭapaṃ bhuvanaṃ jagat | loko’yaṃ bhārataṃ varṣaṃ śarāvatyāstu yo’vadheḥ ||

2.1.8

deśaḥ prāgdakṣiṇaḥ prācya udīcyaḥ paścimottaraḥ | pratyanto mlecchadeśaḥ syānmadhyaddeśastu madhy...

2.1.9

āryāvartaḥ puṇyabhūmirmadhyaṃ vindhyahimālayoḥ | nīvṛjjanapado deśaviṣayau tūpavartanam ||

2.1.10

triṣvāgoṣṭhānnaḍaprāye naḍvānnaḍvala ityapi | kumudvānkumudaprāye vetasvānbahuvetase ||

2.1.11

śādvalaḥ śādaharite sajambāle tu paṅkilaḥ | jalaprāyamanūpaṃ syātpuṃsi kacchastathāvidhaḥ ||

2.1.12

strī śarkarā śarkarilaḥ śārkaraḥ śarkarāvati | deśa evādimāvevavamunneyāḥ sikatāvati ||

2.1.13

deśo nadyambuvṛṣṭyambusaṃpannavrīhipālitaḥ | syānnadīmātṛko devamātṛkaśca yathākramam ||

2.1.14

surājñi deśe rājanvānsyāttato’nyatra rājavān | goṣṭhaṃ gosthānakaṃ tattu gauṣṭhīnaṃ bhūtapūrvakam ||

2.1.15

paryantabhūḥ parisaraḥ seturālau striyāṃ pumān | vāmalūraśca nākuśca valmīkaṃ punnapuṃsakam ||

2.1.16

ayanamvartma mārgādhvapanthānaḥ padavī sṛtiḥ | saraṇiḥ paddhatiḥ padyā vartanyekapadīti ca ||

2.1.17

atipanthāḥ supanthāśca satpathaścārcite’dhvani | vyadhvo duradhvo vipathaḥ kadadhvā kāpathaḥ samā...

2.1.18

apanthāstvapathaṃ tulye śṛṅgāṭakacatuṣpathe | prāntaraṃ dūraśūnyo’dhvā kāntāraṃ vartma durgamam ||

2.1.19

gavyūtiḥ strī krośayugaṃ nalvaḥ kiṣkucatuḥśatam | ghaṇṭāpathaḥ saṃsaraṇaṃ tatpurasyopaniṣkaram ||

2.1.20

dyāvāpṛthivyau rodasyau dyāvābhūmī ca rodasī | divaspṛthivyau gañjā tu rumā syāllavaṇākaraḥ ||

2.2.1

pūḥ strī purīnagaryau vā pattanaṃ puṭabhedanam | sthānīyaṃ nigamo’nyattu yanmūlanagarātpuram ||

2.2.2

tacchākhānagaraṃ veśo veśyājanasamāśrayaḥ | āpaṇastu niṣadyāyāṃ vipaṇiḥ paṇyavīthikā ||

2.2.3

rathyā pratolī viśikhā syāccayo vapramastriyām | prākāro varaṇaḥ sālaḥ prācīnaṃ prāntato vṛtiḥ ||

2.2.4

bhittiḥ strī kuḍyameḍūkaṃ yadantarnyastakīkasam | gṛhaṃ gehodavasitaṃ veśma sadma niketanam ||

2.2.5

niśāntavastyasadanaṃ bhavanāgāramandiram | gṛhāḥ puṃsi ca bhūmnyeva nikāyyanilayālayāḥ ||

2.2.6

vāsaḥ kuṭī dvayoḥ śālā sabhā sañjavanaṃ tvidam | catuḥśālaṃ munīnāṃ tu parṇaśāloṭajo’striyām ||

2.2.7

caityamāyatanaṃ tulye vājiśālā tu mandurā | āveśanaṃ śilpiśālā prapā pānīyaśālikā ||

2.2.8

maṭhaśchātrādinilayo gañjā tu madirāgṛham | garbhāgāraṃ vāsagṛhamariṣṭaṃ sūtikāgṛham ||

2.2.9

kuṭṭimo’strī nibaddhā bhūścandraśālā śirogṛham | vātāyanaṃ gavākṣo’tha maṇḍapo’strī janāśrayaḥ ||

2.2.10

harmyādi dhanināṃ vāsaḥ prāsādo devabhūbhujām | saudho’strī rājasadanamupakāryopakārikā ||

2.2.11

svastikaḥ sarvatobhadro nandyāvartādayo’pi ca | vicchandakaḥ prabhedā hi bhavantīśvarasadmanām ||

2.2.12

stryagāraṃ bhūbhujāmantaḥpuraṃ syādavarodhanam | śuddhāntaścāvarodhaśca syādaṭṭaḥ kṣaumamastriyām ||

2.2.13

praghāṇapraghaṇālindā bahirdvāraprakoṣṭhake | gṛhāvagrahaṇī dehalyaṅgaṇaṃ catvarājire ||

2.2.14

adhastāddāruṇiśilā nāsā dārūpari sthitam | pracchannamantardvāraṃ syātpakṣadvāraṃ tu pakṣakam ||

2.2.15

valīkanīdhre paṭalaprānte’tha paṭalaṃ chadiḥ | gopānasī tu valabhī chādane vakradāruṇi ||

2.2.16

kapotapālikāyāṃ tu viṭaṅkaṃ punnapuṃsakam | strī dvārdvāraṃ pratīhāraḥ syādvitardistu vedikā ||

2.2.17

toraṇo’strī bahirdvārampuradvāraṃ tu gopuram | kūṭaṃ pūrdvāri yaddhastinakhastasminnatha triṣu ||

2.2.18

kapāṭamararaṃ tulye tadviṣkambho’rgalaṃ na nā | ārohaṇaṃ syātsopānaṃ niśreṇistvadhirohiṇī ||

2.2.19

saṃmārjanī śodhanī syātsaṅkaro’vakarastathā | kṣipte mukhaṃ niḥsaraṇaṃ saṃniveśo nikarṣaṇam ||

2.2.20

samau saṃvasathagrāmau veśmabhūrvāsturastriyām | grāmāntamupaśalyaṃ syātsīmasīme striyāmubhe ||

2.2.21

ghoṣa ābhīrapallī syātpakkaṇaḥ śabarālayaḥ | ||

2.3.1

mahīdhre śikharikṣmābhṛdahāryadharaparvatāḥ | adrigotragirigrāvācalaśailaśiloccayāḥ ||

2.3.2

lokālokaścakravālastrikūṭastrikakutsamau | astastu caramakṣmābhṛdudayaḥ pūrvaparvataḥ ||

2.3.3

himavānniṣadho vindhyo mālyavānpāriyātrikaḥ | gandhamādanamanye ca hemakūṭādayo nagāḥ ||

2.3.4

pāṣāṇaprastaragrāvopalāśmānaḥ śilā dṛṣat | kūṭo’strī śikharaṃ śṛṅgaṃ prapātastvataṭo bhṛguḥ ||

2.3.5

kaṭako’strī nitambo’dreḥ snuḥ prasthaḥ sānurastriyām | utsaḥ prasravaṇaṃ vāripravāho nirjharo jha...

2.3.6

darī tu kandaro vā strī devakhātabile guhā | gahvaraṃ gaṇḍaśailāstu cyutāḥ sthūlopalā gireḥ ||

2.3.7

dantakāstu bahistiryakpradeśānnirgatā gireḥ | khaniḥ striyāmākaraḥ syātpādāḥ pratyantaparvatāḥ ||

2.3.8

upatyakādrerāsannā bhūmirūrdhvamadhityakā | dhāturmanaḥśilādyadrergairikaṃ tu viśeṣataḥ ||

2.3.9

nikuñjakuñjau vā klībe latādipihitodare | ||

2.4.1

aṭavyaraṇyaṃ vipinaṃ gahanaṃ kānanaṃ vanam | mahāraṇyamaraṇyānī gṛhārāmāstu niṣkuṭāḥ ||

2.4.2

ārāmaḥ syādupavanaṃ kṛtrimaṃ vanameva yat | amātyagaṇikāgehopavane vṛkṣavāṭikā ||

2.4.3

pumānākrīḍa udyānaṃ rājñaḥ sādhāraṇaṃ vanam | syādetadeva pramadavanamantaḥpurocitam ||

2.4.4

vīthyālirāvaliḥ paṅktiḥ śreṇī lekhāstu rājayaḥ | vanyā vanasamūhe syādaṅkuro’bhinavodbhidi ||

2.4.5

vṛkṣo mahīruhaḥ śākhī viṭapī pādapastaruḥ | anokahaḥ kuṭaḥ śālaḥ palāśī drudrumāgamāḥ ||

2.4.6

vānaspatyaḥ phalaiḥ puṣpāttairapuṣpādvanaspatiḥ | oṣadhyaḥ phalapākāntāḥ syuravandhyaḥ phalegrahi...

2.4.7

vandhyo’phalo’vakeśī ca phalavānphalinaḥ phalī | praphullotphullasaṃphullavyākośavikacasphuṭāḥ ||

2.4.8

phullaścaite vikasite syuravandhyādayastriṣu | sthāṇurvā nā dhruvaḥ śaṅkurhrasvaśākhāśiphaḥ kṣupa...

2.4.9

aprakāṇḍe stambagulmau vallī tu vratatirlatā | latā pratāninī vīrudgulminyulapa ityapi ||

2.4.10

nagādyāroha ucchrāya utsedhaścocchrayaśca saḥ | astrī prakāṇḍaḥ skandhaḥ syānmūlācchākhāvadhistar...

2.4.11

same śākhālate skandhaśākhāśāle śiphājaṭe | śākhāśiphāvarohaḥ syānmūlāccāgraṃ gatā latā ||

2.4.12

śirograṃ śikharaṃ vā nā mūlaṃ budhno’ṅghrināmakaḥ | sāro majjā nari tvakstrī valkaṃ valkalamastri...

2.4.13

kāṣṭhaṃ dārvindhanaṃ tvedha idhmamedhaḥ samitstriyām | niṣkuhaḥ koṭaraṃ vā nā vallarirmañjariḥ st...

2.4.14

patraṃ palāśaṃ chadanaṃ dalaṃ parṇaṃ chadaḥ pumān | pallavo’strī kisalayaṃ vistāro viṭapo’striyām ||

2.4.15

vṛkṣādīnāṃ phalaṃ sasyaṃ vṛntaṃ prasavabandhanam | āme phale śalāṭuḥ syācchuṣke vānamubhe triṣu ||

2.4.16

kṣārako jālakaṃ klībe kalikā korakaḥ pumān | syādgucchakastu stabakaḥ kuṅmalo mukulo’striyām ||

2.4.17

striyaḥ sumanasaḥ puṣpaṃ prasūnaṃ kusumaṃ sumam | makarandaḥ puṣparasaḥ parāgaḥ sumanorajaḥ ||

2.4.18

dvihīnaṃ prasave sarvaṃ harītakyādayaḥ striyām | āśvatthavaiṇavaplākṣanaiyagrodhaiṅgudamphale ||

2.4.19

bārhataṃ ca phale jambvā jambūḥ strī jambu jāmbavam | puṣpe jātīprabhṛtayaḥ svaliṅgāḥ vrīhayaḥ ph...

2.4.20

vidāryādyāstu mūle’pi puṣpe klībe’pi pāṭalā | bodhidrumaścaladalaḥ pippalaḥ kuñjarāśanaḥ ||

2.4.21

aśvatthe’tha kapitthe syurdadhitthagrāhimanmathāḥ | tasmindadhiphalaḥ puṣpaphaladantaśaṭhāvapi ||

2.4.22

udumbaro jantuphalo yajñāṅgo hemadugdhakaḥ | kovidāre camarikaḥ kuddālo yugapatrakaḥ ||

2.4.23

saptaparṇo viśālatvakśārado viṣamacchadaḥ | āragvadhe rājavṛkṣaśampākacaturaṅgulāḥ ||

2.4.24

ārevatavyādhighātakṛtamālasuvarṇakāḥ | syurjambīre dantaśaṭhajambhajambhīrajambhalāḥ ||

2.4.25

varuṇo varaṇaḥ setustiktaśākaḥ kumārakaḥ | punnāge puruṣastuṅgaḥ kesaro devavallabhaḥ ||

2.4.26

pāribhadre nimbatarurmandāraḥ pārijātakaḥ | tiniśe syandano nemī rathadruratimuktakaḥ ||

2.4.27

vañjulaścitrakṛccātha dvau pītanakapītanau | āmrātake madhūke tu guḍapuṣpamadhudrumau ||

2.4.28

vānaprasthamadhuṣṭhīlau jalaje’tra madhūlakaḥ | pīlau guḍaphalaḥ sraṃsī tasmiṃstu girisambhave ||

2.4.29

akṣoṭakandarālau dvāvaṅkoṭe tu nikocakaḥ | palāśe kiṃśukaḥ parṇo vātapoto’tha vetase ||

2.4.30

rathābhrapuṣpaviduraśītavānīravañjulāḥ | dvau parivyādhavidulau nādeyī cāmbuvetase ||

2.4.31

śobhāñjane śigrutīkṣṇagandhakākṣīvamocakāḥ | rakto’sau madhuśigruḥ syādariṣṭaḥ phenilaḥ samau ||

2.4.32

bilve śāṇḍilyaśailūṣau mālūraśrīphalāvapi | plakṣo jaṭī parkaṭī syānnyagrodho bahupādvaṭaḥ ||

2.4.33

gālavaḥ śābaro lodhrastirīṭastilvamārjanau | āmraścūto rasālo’sau sahakāro’tisaurabhaḥ ||

2.4.34

kumbholūkhalakaṃ klībe kauśiko gugguluḥ puraḥ | śeluḥ śleṣmātakaḥ śīta uddālo bahuvārakaḥ ||

2.4.35

rājādanaṃ priyālaḥ syātsannakadrurdhanuḥpaṭaḥ | gambhārī sarvatobhadrā kāśmarī madhuparṇikā ||

2.4.36

śrīparṇī bhadraparṇī ca kāśmaryaścāpyatha dvayoḥ | karkandhūrbadarī koliḥ kolaṃ kuvalaphenile ||

2.4.37

sauvīraṃ badaraṃ ghoṇṭāpyatha syātsvādukaṇṭakaḥ | vikaṅkataḥ sruvāvṛkṣo granthilo vyāghrapādapi ||

2.4.38

airāvato nāgaraṅgo nādeyī bhūmijambukā | tindukaḥ sphūrjakaḥ kālaskandhaśca śitisārake ||

2.4.39

kākenduḥ kulakaḥ kākatindukaḥ kākapīluke | golīḍho jhāṭalo ghaṇṭāpāṭalirmokṣamuṣkakau ||

2.4.40

tilakaḥ kṣurakaḥ śrīmānsamau piculajhāvukau | śrīparṇikā kumudikā kumbhī kaiṭaryakaṭphalau ||

2.4.41

kramukaḥ paṭṭikākhyaḥ syātpaṭṭī lākṣāprasādanaḥ | tūdastu yūpaḥ kramuko brahmaṇyo brahmadāru ca ||