Amarakośaḥ Devanāgarī

1.6.21

luptavarṇapadaṃ grastaṃ nirastaṃ tvaritoditam | ambūkṛtaṃ saniṣṭīvamabaddhaṃ syādanarthakam ||

1.6.22

anakṣaramavācyaṃ syādāhataṃ tu mṛṣārthakam | solluṇṭhanaṃ tu sotprāsaṃ maṇitaṃ ratikūjitam ||

1.6.23

śrāvyaṃ hṛdyaṃ manohāri vispaṣṭaṃ prakaṭoditam | atha mliṣṭamavispaṣṭaṃ vitathaṃ tvanṛtaṃ vacaḥ ||

1.6.24

satyaṃ tathyamṛtaṃ samyagamūni triṣu tadvati | śabde ninādaninadadhvanidhvānaravasvanāḥ ||

1.6.25

svānanirghoṣanirhrādanādanisvānanisvanāḥ | āravārāvasaṃrāvavirāvā atha marmaraḥ ||

1.6.26

svanite vastraparṇānāṃ bhūṣaṇānāṃ tu śiñjitam | nikvāṇo nikvaṇaḥ kvāṇaḥ kvaṇaḥ kvaṇanamityapi ||

1.6.27

vīṇāyāḥ kvaṇite prādeḥ prakvāṇaprakvaṇādayaḥ | kolāhalaḥ kalakalastiraścāṃ vāśitaṃ rutam ||

1.6.28

strī pratiśrutpratidhvāne gītaṃ gānamime same | ||

1.7.1

niṣādarṣabhagāndhāraṣaḍjamadhyamadhaivatāḥ | pañcamaścetyamī sapta tantrīkaṇṭhotthitāḥ svarāḥ ||

1.7.2

kākalī tu kale sūkṣme dhvanau tu madhurāsphuṭe | kalo mandrastu gambhīre tāro’tyuccaistrayastriṣu ||

1.7.3

nṛṇāmurasi madhyastho dvāviṃśatividho dhvaniḥ | sa mandraḥ kaṇṭhamadhyasthastāraḥ śirasi gīyate ||

1.7.4

samanvitalayastvekatālo vīṇā tu vallakī | vipañcī sā tu tantrībhiḥ saptabhiḥ parivādinī ||

1.7.5

tataṃ vīṇādikaṃ vādyamānaddhaṃ murajādikam | vaṃśādikaṃ tu suṣiraṃ kāṃsyatālādikaṃ ghanam ||

1.7.6

caturvidhamidaṃ vādyaṃ vāditrātodyanāmakam | mṛdaṅgā murajā bhedāstvaṅkyāliṅgyordhvakāstrayaḥ ||

1.7.7

syādyaśaḥ paṭaho ḍhakkā bherī strī dundubhiḥ pumān | ānakaḥ paṭaho’strī syātkoṇo vīṇādi vādanam ||

1.7.8

vīṇādaṇḍaḥ pravālaḥ syātkakubhastu prasevakaḥ | kolambakastu kāyo’syā upanāho nibandhanam ||

1.7.9

vādyaprabhedā ḍamarumaḍḍuḍiṇḍimajharjharāḥ | mardalaḥ paṇavo’nye ca nartakīlāsike same ||

1.7.10

vilambitaṃ drutaṃ madhyaṃ tattvamogho ghanaṃ kramāt | tālaḥ kālakriyāmānaṃ layaḥ sāmyamathāstriyā...

1.7.11

tāṇḍavaṃ naṭanaṃ nāṭyaṃ lāsyaṃ nṛtyaṃ ca nartane | tauryatrikaṃ nṛtyagītavādyaṃ nāṭyamidaṃ trayam ||

1.7.12

bhrakuṃsaśca bhrukuṃsaśca bhrūkuṃsaśceti nartakaḥ | strīveṣadhārī puruṣo nāṭyoktau gaṇikājjukā ||

1.7.13

bhaginīpatirāvutto bhāvo vidvānathāvukaḥ | janako yuvarājastu kumāro bhartṛdārakaḥ ||

1.7.14

rājā bhaṭṭārako devastatsutā bhartṛdārikā | devī kṛtābhiṣekāyāmitarāsu tu bhaṭṭinī ||

1.7.15

abrahmaṇyamavadhyoktau rājaśyālastu rāṣṭriyaḥ | ambā mātātha bālā syādvāsūrāryastu māriṣaḥ ||

1.7.16

attikā bhaginī jyeṣṭhā niṣṭhānirvahaṇe same | haṇḍe hañje halāhvāne nīcāṃ ceṭīṃ sakhīṃ prati ||

1.7.17

aṅgahāro’ṅgavikṣepo vyañjakābhinayau samau | nirvṛtte tvaṅgasattvābhyāṃ dve triṣvāṅgikasāttvike ||

1.7.18

śṛṅgāravīrakaruṇādbhutahāsyabhayānakāḥ | bībhatsaraudrau ca rasāḥ śṛṅgāraḥ śucirujjvalaḥ ||

1.7.19

utsāhavardhano vīraḥ kāruṇyaṃ karuṇā ghṛṇā | kṛpā dayānukampā syādanukrośo’pyatho hasaḥ ||

1.7.20

hāso hāsyaṃ ca bībhatsaṃ vikṛtaṃ triṣvidaṃ dvayam | vismayo’dbhutamāścaryaṃ citramapyatha bhairav...

1.7.21

dāruṇaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣmaṃ ghoraṃ bhīmaṃ bhayānakam | bhayaṅkaraṃ pratibhayaṃ raudraṃ tūgramamī tri...

1.7.22

caturdaśa darastrāso bhītirbhīḥ sādhvasaṃ bhayam | vikāro mānaso bhāvo’nubhāvo bhāvabodhakaḥ ||

1.7.23

garvo’bhimāno’haṅkāro mānaścittasamunnatiḥ | darpo’valoko’vaṣṭambhaścittodrekaḥ smayo madaḥ ||

1.7.24

anādaraḥ paribhavaḥ parībhāvastiraskriyā | rīḍhāvamānanāvajñāvahelanamasūrkṣaṇam ||

1.7.25

mandākṣaṃ hrīstrapā vrīḍā lajjā sāpatrapānyataḥ | kṣāntistitikṣābhidhyā tu parasya viṣaye spṛhā ||

1.7.26

akṣāntirīrṣyāsūyā tu doṣāropo guṇeṣvapi | vairaṃ virodho vidveṣo manyuśokau tu śukstriyām ||

1.7.27

paścāttāpo’nutāpaśca vipratīsāra ityapi | kopakrodhāmarṣaroṣapratighā ruṭkrudhau striyau ||

1.7.28

śucau tu carite śīlamunmādaścittavibhramaḥ | premā nā priyatā hārdaṃ premasneho’tha dohadam ||

1.7.29

icchā kāṅkṣā spṛhehā tṛḍvāñchā lipsā manorathaḥ | kāmo’bhilāṣastarṣaśca so’tyarthaṃ lālasā dvayoḥ ||

1.7.30

upādhirnā dharmacintā puṃsyādhirmānasī vyathā | syāccintā smṛtirādhyānamutkaṇṭhotkalike same ||

1.7.31

utsāho’dhyavasāyaḥ syātsa vīryamatiśaktibhāk | kapaṭo’strī vyājadambhopadhayaśchadmakaitave ||

1.7.32

kusṛtirnikṛtiḥ śāṭhyaṃ pramādo’navadhānatā | kautūhalaṃ kautukaṃ ca kutukaṃ ca kutūhalam ||

1.7.33

strīṇāṃ vilāsabibbokavibhramā lalitaṃ tathā | helā līletyamī hāvāḥ kriyāḥ śṛṅgārabhāvajāḥ ||

1.7.34

dravakeliparīhāsāḥ krīḍā līlā ca narma ca | vyājo’padeśo lakṣyaṃ ca krīḍā khelā ca kūrdanam ||

1.7.35

gharmo nidāghaḥ svedaḥ syātpralayo naṣṭaceṣṭatā | avahitthākāraguptiḥ samau saṃvegasaṃbhramau ||

1.7.36

syādācchuritakaṃ hāsaḥ sotprāsaḥ sa manāksmitam | madhyamaḥ syādvihasitaṃ romāñco romaharṣaṇam ||

1.7.37

kranditaṃ ruditamkruṣṭaṃ jṛmbhastu triṣu jṛmbhaṇam | vipralambho visaṃvādo riṅgaṇaṃ skhalanaṃ sam...

1.7.38

syānnidrā śayanaṃ svāpaḥ svapnaḥ saṃveśa ityapi | tandrī pramīlā bhrakuṭirbhrukuṭirbhrūkuṭiḥ stri...

1.7.39

adṛṣṭiḥ syādasaumye’kṣṇi saṃsiddhiprakṛtī tvime | svarūpaṃ ca svabhāvaśca nisargaścātha vepathuḥ ||

1.7.40

kampo’tha kṣaṇa uddharṣo maha uddhava utsavaḥ | ||

1.8.1

adhobhuvanapātālaṃ balisadma rasātalam | nāgaloko’tha kuharaṃ śuṣiraṃ vivaraṃ bilam ||

1.8.2

chidraṃ nirvyathanaṃ rokaṃ randhraṃ śvabhraṃ vapā śuṣiḥ | gartāvaṭau bhuvi śvabhre sarandhre suṣi...

1.8.3

andhakāro’striyāṃ dhvāntaṃ tamisraṃ timiraṃ tamaḥ | dhvānte gāḍhe’ndhatamasaṃ kṣīṇo’ndhatamasaṃ t...

1.8.4

viṣvaksaṃtamasaṃ nāgāḥ kādraveyāstadīśvarāḥ | śeṣo’nanto vāsukistu sarparājo’tha gonase ||

1.8.5

tilitsaḥ syādajagare śayurvāhasa ityubhau | alagardo jalavyālaḥ samau rājilaḍuṇḍubhau ||

1.8.6

māludhāno mātulāhirnirmukto muktakañcukaḥ | sarpaḥ pṛdākurbhujago bhujaṅgo’hirbhujaṅgamaḥ ||

1.8.7

āśīviṣo viṣadharaścakrī vyālaḥ sarīsṛpaḥ | kuṇḍalī gūḍhapāccakṣuḥśravāḥ kākodaraḥ phaṇī ||

1.8.8

darvīkaro dīrghapṛṣṭho dandaśūko bileśayaḥ | uragaḥ pannago bhogī jihmagaḥ pavanāśanaḥ ||

1.8.9

lelihāno dvirasano gokarṇaḥ kañcukī tathā | kumbhīnasaḥ phaṇadharo harirbhogadharastathā ||

1.8.10

aheḥ śarīraṃ bhogaḥ syādāśīrapyahidaṃṣṭrikā | triṣvāheyaṃ viṣāsthyādi sphaṭāyāṃ tu phaṇā dvayoḥ ||

1.8.11

samau kañcukanirmokau kṣveḍastu garalaṃ viṣam | puṃsi klībe ca kākolakālakūṭahalāhalāḥ ||

1.8.12

saurāṣṭrikaḥ śauklikeyo brahmaputraḥ pradīpanaḥ | dārado vatsanābhaśca viṣabhedā amī nava ||

1.8.13

viṣavaidyo jāṅguliko vyālagrāhyahituṇḍikaḥ | ||

1.9.1

syānnārakastu narako nirayo durgatiḥ striyām | tadbhedāstapanāvīcimahārauravarauravāḥ ||

1.9.2

saṅghātaḥ kālasūtraṃ cetyādyāḥ sattvāstu nārakāḥ | pretā vaitaraṇī sindhuḥ syādalakṣmīstu nirṛtiḥ ||

1.9.3

viṣṭirājūḥ kāraṇā tu yātanā tīvravedanā | pīḍā bādhā vyathā duḥkhamāmanasyaṃ prasūtijam ||

1.9.4

syātkaṣṭaṃ kṛcchramābhīlaṃ triṣveṣāṃ bhedyagāmi yat | ||

1.10.1

samudro’bdhirakūpāraḥ pārāvāraḥ saritpatiḥ | udanvānudadhiḥ sindhuḥ sarasvānsāgaro’rṇavaḥ ||

1.10.2

ratnākaro jalanidhiryādaḥpatirapāmpatiḥ | tasya prabhedāḥ kṣīrodo lavaṇodastathāpare ||

1.10.3

āpaḥ strī bhūmni vārvāri salilaṃ kamalaṃ jalam | payaḥ kīlālamamṛtaṃ jīvanaṃ bhuvanaṃ vanam ||

1.10.4

kabandhamudakaṃ pāthaḥ puṣkaraṃ sarvatomukham | ambho’rṇastoyapānīyanīrakṣīrāmbuśambaram ||

1.10.5

meghapuṣpaṃ ghanarasastriṣu dve āpyamammayam | bhaṅgastaraṅga ūrmirvā striyāṃ vīcirathormiṣu ||

1.10.6

mahatsūllolakallolau syādāvarto’mbhasāṃ bhramaḥ | pṛṣanti bindupṛṣatāḥ pumāṃso vipruṣaḥ striyām ||

1.10.7

cakrāṇi puṭabhedāḥ syurbhramāśca jalanirgamāḥ | kūlaṃ rodhaśca tīraṃ ca pratīraṃ ca taṭaṃ triṣu ||

1.10.8

pārāvāre parārvācī tīre pātraṃ tadantaram | dvīpo’striyāmantarīpaṃ yadantarvāriṇastaṭam ||

1.10.9

toyotthitaṃ tatpulinaṃ saikataṃ sikatāmayam | niṣadvarastu jambālaḥ paṅko’strī śādakardamau ||

1.10.10

jalocchvāsāḥ parīvāhāḥ kūpakāstu vidārakāḥ | nāvyaṃ triliṅgaṃ nautārye striyāṃ naustaraṇistariḥ ||

1.10.11

uḍupaṃ tu plavaḥ kolaḥ sroto’mbusaraṇaṃ svataḥ | ātarastarapaṇyaṃ syāddroṇī kāṣṭhāmbuvāhinī ||

1.10.12

sāṃyātrikaḥ potavaṇikkarṇadhārastu nāvikaḥ | niyāmakāḥ potavāhāḥ kūpako guṇavṛkṣakaḥ ||

1.10.13

naukādaṇḍaḥ kṣepaṇī syādaritraṃ kenipātakaḥ | abhriḥ strī kāṣṭhakuddālaḥ sekapātraṃ tu secanam ||

1.10.14

klībe’rdhanāvaṃ nāvo’rdhe’tītanauke’tinu triṣu | triṣvāgādhātprasanno’cchaḥ kaluṣo’naccha āvilaḥ ||

1.10.15

nimnaṃ gabhīraṃ gambhīramuttānaṃ tadviparyaye | agādhamatalasparśe kaivarte dāśadhīvarau ||

1.10.16

ānāyaḥ puṃsi jālaṃ syācchaṇasūtraṃ pavitrakam | matsyādhānī kuveṇī syādbaḍiśaṃ matsyavedhanam ||

1.10.17

pṛthuromā jhaṣo matsyo mīno vaisāriṇo’ṇḍajaḥ | visāraḥ śakulī cātha gaḍakaḥ śakulārbhakaḥ ||

1.10.18

sahasradaṃṣṭraḥ pāṭhīna ulūpī śiśukaḥ samau | nalamīnaścilicimaḥ proṣṭhī tu śapharīdvayoḥ ||

1.10.19

kṣudrāṇḍamatsyasaṅghātaḥ potādhānamatho jhaṣāḥ | rohito madguraḥ śālo rājīvaḥ śakulastimiḥ ||

1.10.20

timiṅgalādayaścātha yādāṃsi jalajantavaḥ | tadbhedāḥ śiśumārodraśaṅkavo makarādayaḥ ||

1.10.21

syātkulīraḥ karkaṭakaḥ kūrme kamaṭhakacchapau | grāho’vahāro nakrastu kumbhīro’tha mahīlatā ||

1.10.22

gaṇḍūpadaḥ kiñculako nihākā godhikā same | raktapā tu jalaukāyāṃ striyāṃ bhūmni jalaukasaḥ ||

1.10.23

muktāsphoṭaḥ striyāṃ śuktiḥ śaṅkhaḥ syātkamburastriyau | kṣudraśaṅkhāḥ śaṅkhanakhāḥ śambūkā jalaś...

1.10.24

bheke maṇḍūkavarṣābhūśālūraplavadardurāḥ | śilī gaṇḍūpadī bhekī varṣābhvī kamaṭhī ḍuliḥ ||

1.10.25

madgurasya priyā śṛṅgī durnāmā dīrghakośikā | jalāśayo jalādhārastatrāgādhajalo hradaḥ ||

1.10.26

āhāvastu nipānaṃ syādupakūpajalāśaye | puṃsyevāndhuḥ prahiḥ kūpa udapānaṃ tu puṃsi vā ||

1.10.27

nemistrikāsya vīnāho mukhabandhanamasya yat | puṣkariṇyāṃ tu khātaṃ syādakhātaṃ devakhātakam ||

1.10.28

padmākarastaḍāgo’strī kāsāraḥ sarasī saraḥ | veśantaḥ palvalaṃ cālpasaro vāpī tu dīrghikā ||

1.10.29

kheyaṃ tu parikhādhārastvambhasāṃ yatra dhāraṇam | syādālavālamāvālamāvāpo’tha nadī sarit ||

1.10.30

taraṅgiṇī śaivalinī taṭinī hrādinī dhunī | srotasvatī dvīpavatī sravantī nimnagāpagā ||

1.10.31

kūlaṅkaṣā nirjhariṇī rodhovakrā sarasvatī | gaṅgā viṣṇupadī jahnutanayā suranimnagā ||

1.10.32

bhāgīrathī tripathagā trisrotā bhīṣmasūrapi | kālindī sūryatanayā yamunā śamanasvasā ||

1.10.33

revā tu narmadā somodbhavā mekalakanyakā | karatoyā sadānīrā bāhudā saitavāhinī ||

1.10.34

śatadrustu śutudriḥ syādvipāśā tu vipāṭstriyām | śoṇo hiraṇyavāhaḥ syātkulyālpā kṛtrimā sarit ||

1.10.35

śarāvatī vetravatī candrabhāgā sarasvatī | kāverī sarito’nyāśca sambhedaḥ sindhusaṅgamaḥ ||