Amarakośaḥ Devanāgarī

1.3.11

śampāśatahradāhrādinyairāvatyaḥ kṣaṇaprabhā | taḍitsaudāminī vidyuccañcalā capalā api ||

1.3.12

sphūrjathurvajranirghoṣo meghajyotirirammadaḥ | indrāyudhaṃ śakradhanustadeva ṛjurohitam ||

1.3.13

vṛṣṭirvarṣaṃ tadvighāte’vagrāhāvagrahau samau | dhārāsampāta āsāraḥ śīkaro’mbukaṇāḥ smṛtāḥ ||

1.3.14

varṣopalastu karakā meghacchanne’hni durdinam | antardhā vyavadhā puṃsi tvantardhirapavāraṇam ||

1.3.15

apidhānatirodhānapidhānācchādanāni ca | himāṃśuścandramāścandra induḥ kumudabāndhavaḥ ||

1.3.16

vidhuḥ sudhāṃśuḥ śubhrāṃśuroṣadhīśo niśāpatiḥ | abjo jaivātṛkaḥ somo glaurmṛgāṅkaḥ kalānidhiḥ ||

1.3.17

dvijarājaḥ śaśadharo nakṣatreśaḥ kṣapākaraḥ | kalā tu ṣoḍaśo bhāgo bimbo’strī maṇḍalaṃ triṣu ||

1.3.18

bhittaṃ śakalakhaṇḍe vā puṃsyardho’rdhaṃ sameṃ’śake | candrikā kaumudī jyotsnā prasādastu prasann...

1.3.19

kalaṅkāṅkau lāñchanaṃ ca cihnaṃ lakṣma ca lakṣaṇam | suṣamā paramā śobhā śobhā kāntirdyutiśchaviḥ ||

1.3.20

avaśyāyastu nīhārastuṣārastuhinaṃ himam | prāleyaṃ mihikā cātha himānī himasaṃhatiḥ ||

1.3.21

śītaṃ guṇe tadvadarthāḥ suṣīmaḥ śiśiro jaḍaḥ | tuṣāraḥ śītalaḥ śīto himaḥ saptānyaliṅgakāḥ ||

1.3.22

dhruva auttānapādiḥ syādagastyaḥ kumbhasambhavaḥ | maitrāvaruṇirasyaiva lopāmudrā sadharmiṇī ||

1.3.23

nakṣatramṛkṣaṃ bhaṃ tārā tārakāpyuḍu vā striyām | dākṣāyiṇyo’śvinītyādi tārā aśvayugaśvinī ||

1.3.24

rādhā viśākhā puṣye tu sidhyatiṣyau śraviṣṭhayā | samā dhaniṣṭhāḥ syuḥ proṣṭhapadā bhādrapadā str...

1.3.25

mṛgaśīrṣaṃ mṛgaśirastasminnevāgrahāyaṇī | ilvalāstacchirodeśe tārakā nivasanti yāḥ ||

1.3.26

bṛhaspatiḥ surācāryo gīṣpatirdhiṣaṇo guruḥ | jīva āṅgiraso vācaspatiścitraśikhaṇḍijaḥ ||

1.3.27

śukro daityaguruḥ kāvya uśanā bhārgavaḥ kaviḥ | aṅgārakaḥ kujo bhaumo lohitāṅgo mahīsutaḥ ||

1.3.28

rauhiṇeyo budhaḥ saumyaḥ samau sauriśanaiścarau | tamastu rāhuḥ svarbhānuḥ saiṃhikeyo vidhuntudaḥ ||

1.3.29

saptarṣayo marīcyatrimukhāścitraśikhaṇḍinaḥ | rāśīnāmudayo lagnaṃ te tu meṣavṛṣādayaḥ ||

1.3.30

sūrasūryāryamādityadvādaśātmadivākarāḥ | bhāskarāhaskarabradhnaḥ prabhākaravibhākarāḥ ||

1.3.31

bhāsvadvivasvatsaptāśvaharidaśvoṣṇaraśmayaḥ | vikartanārkamārtaṇḍamihirāruṇapūṣaṇaḥ ||

1.3.32

dyumaṇistaraṇirmitraścitrabhānurvirocanaḥ | vibhāvasurgrahapatistviṣāṃpatiraharpatiḥ ||

1.3.33

bhānurhaṃsaḥ sahasrāṃśustapanaḥ savitā raviḥ | padmākṣastejasāṃrāśiśchāyānāthastamisrahā ||

1.3.34

karmasākṣī jagaccakṣurlokabandhustrayītanuḥ | pradyotano dinamaṇiḥ khadyoto lokabāndhavaḥ ||

1.3.35

ino bhago dhāmanidhiścāṃśumālyabjinīpatiḥ | māṭharaḥ piṅgalo daṇḍaścaṇḍāṃśoḥ pāripārśvakāḥ ||

1.3.36

sūrasūto aruṇo’nūruḥ kāśyapirgaruḍāgrajaḥ | pariveṣastu paridhirupasūryakamaṇḍale ||

1.3.37

kiraṇo’sramayūkhāṃśugabhastighṛṇiraśmayaḥ | bhānuḥ karo marīciḥ strīpuṃsayordīdhitiḥ striyām ||

1.3.38

syuḥ prabhārugrucistviḍbhābhāśchavidyutidīptayaḥ | rociḥ śocirubhe klībe prakāśo dyota ātapaḥ ||

1.3.39

koṣṇaṃ kavoṣṇaṃ mandoṣṇaṃ kaduṣṇaṃ triṣu tadvati | tigmaṃ tīkṣṇaṃ kharaṃ tadvanmṛgatṛṣṇā marīcikā ||

1.4.1

kālo diṣṭo’pyanehāpi samayo’pyatha pakṣatiḥ | pratipaddve ime strītve tadādyāstithayo dvayoḥ ||

1.4.2

ghasro dināhani vā tu klībe divasavāsarau | pratyūṣo’harmukhaṃ kalyamuṣaḥpratyuṣasī api ||

1.4.3

vyuṣṭaṃ vibhātaṃ dve klībe puṃsi gosarga iṣyate | prabhātaṃ ca dinānte tu sāyaṃ sandhyā pitṛprasū...

1.4.4

prāhṇāparāhṇamadhyāhnāstrisandhyamatha śarvarī | niśā niśīthinī rātristriyāmā kṣaṇadā kṣapā ||

1.4.5

vibhāvarītamasvinyau rajanī yāminī tamī | tamisrā tāmasī rātrirjyautsnī candrikayānvitā ||

1.4.6

āgāmivartamānāharyuktāyāṃ niśi pakṣiṇī | gaṇarātraṃ niśā bahvyaḥ pradoṣo rajanīmukham ||

1.4.7

ardharātraniśīthau dvau dvau yāmapraharau samau | sa parvasandhiḥ pratipatpañcadaśyoryadantaram ||

1.4.8

pakṣāntau pañcadaśyau dve paurṇamāsī tu pūrṇimā | kalāhīne sānumatiḥ pūrṇe rākā niśākare ||

1.4.9

amāvāsyā tvamāvasyā darśaḥ sūryendusaṅgamaḥ | sā dṛṣṭenduḥ sinīvālī sā naṣṭendukalā kuhūḥ ||

1.4.10

uparāgo graho rāhugraste tvindau ca pūṣṇi ca | sopaplavoparaktau dvāvagnyutpāta upāhitaḥ ||

1.4.11

ekayoktyā puṣpavantau divākaraniśākarau | aṣṭādaśa nimeṣāstu kāṣṭhā triṃśattu tāḥ kalā ||

1.4.12

tāstu triṃśatkṣaṇaste tu muhūrto dvādaśāstriyām | te tu triṃśadahorātraḥ pakṣaste daśapañca ca ||

1.4.13

pakṣau pūrvāparau śuklakṛṣṇau māsastu tāvubhau | dvau dvau mārgādimāsau syādṛtustairayanaṃ tribhi...

1.4.14

ayane dve gatirudagdakṣiṇārkasya vatsaraḥ | samarātrindive kāle viṣuvadviṣuvaṃ ca tat ||

1.4.15

puṣpayuktā paurṇamāsī pauṣī māse tu yatra sā | nāmnā sa pauṣo māghādyāścaivamekādaśāpare ||

1.4.16

mārgaśīrṣe sahā mārga āgrahāyaṇikaśca saḥ | pauṣe taiṣasahasyau dvau tapā māghe’tha phālgune ||

1.4.17

syāttapasyaḥ phālgunikaḥ syāccaitre caitriko madhuḥ | vaiśākhe mādhavo rādho jyeṣṭhe śukraḥ śucis...

1.4.18

āṣāḍhe śrāvaṇe tu syānnabhāḥ śrāvaṇikaśca saḥ | syurnabhasyaprauṣṭhapadabhādrabhādrapadāḥ samāḥ ||

1.4.19

syādāśvina iṣo’pyāśvayujo’pi syāttu kārtike | bāhulorjau kārtikiko hemantaḥ śiśiro’striyām ||

1.4.20

vasante puṣpasamayaḥ surabhirgrīṣma ūṣmakaḥ | nidāgha uṣṇopagama uṣṇa ūṣmāgamastapaḥ ||

1.4.21

striyāṃ prāvṛṭstriyāṃ bhūmni varṣā atha śaratstriyām | ṣaḍamī ṛtavaḥ puṃsi mārgādīnāṃ yugaiḥ kram...

1.4.22

saṃvatsaro vatsaro’bdo hāyano’strī śaratsamāḥ | māsena syādahorātraḥ paitro varṣeṇa daivataḥ ||

1.4.23

daive yugasahasre dve brāhmaḥ kalpau tu tau nṛṇām | manvantaraṃ tu divyānāṃ yugānāmekasaptatiḥ ||

1.4.24

saṃvartaḥ pralayaḥ kalpaḥ kṣayaḥ kalpānta ityapi | astrī paṅkaḥ pumānpāpmā pāpaṃ kilbiṣakalmaṣam ||

1.4.25

kaluṣaṃ vṛjinaino’ghamaṃho duritaduṣkṛtam | syāddharmamastriyāṃ puṇyaśreyasī sukṛtaṃ vṛṣaḥ ||

1.4.26

mutprītiḥ pramado harṣaḥ pramodāmodasammadāḥ | syādānandathurānandaḥ śarmaśātasukhāni ca ||

1.4.27

śvaḥśreyasaṃ śivaṃ bhadraṃ kalyāṇaṃ maṅgalaṃ śubham | bhāvukaṃ bhavikaṃ bhavyaṃ kuśalaṃ kṣemamast...

1.4.28

śastaṃ cātha triṣu dravye pāpaṃ puṇyaṃ sukhādi ca | matallikā macarcikā prakāṇḍamuddhatallajau ||

1.4.29

praśastavācakānyamūnyayaḥ śubhāvaho vidhiḥ | daivaṃ diṣṭaṃ bhāgadheyaṃ bhāgyaṃ strī niyatirvidhi...

1.4.30

heturnā kāraṇaṃ bījaṃ nidānaṃ tvādikāraṇam | kṣetrajña ātmā puruṣaḥ pradhānaṃ prakṛtiḥ striyām ||

1.4.31

viśeṣaḥ kāliko’vasthā guṇāḥ sattvaṃ rajastamaḥ | janurjananajanmāni janirutpattirudbhavaḥ ||

1.4.32

prāṇī tu cetano janmī jantujanyuśarīriṇaḥ | jātirjātaṃ ca sāmānyaṃ vyaktistu pṛthagātmatā ||

1.4.33

cittaṃ tu ceto hṛdayaṃ svāntaṃ hṛnmānasaṃ manaḥ | ||

1.5.1

buddhirmanīṣā dhiṣaṇā dhīḥ prajñā śemuṣī matiḥ | prekṣopalabdhiścitsaṃvitpratipatjñapticetanā ||

1.5.2

dhīrdhāraṇāvatī medhā saṅkalpaḥ karma mānasam | avadhānaṃ samādhānaṃ praṇidhānaṃ tathaiva ca ||

1.5.3

cittābhogā manaskāraścarcā saṃkhyā vicāraṇā | vimarśo bhāvanā caiva vāsanā ca nigadyate ||

1.5.4

adhyāhārastarka ūho vicikitsā tu saṃśayaḥ | sandehadvāparau cātha samau nirṇayaniścayau ||

1.5.5

mithyādṛṣṭirnāstikatā vyāpādo drohacintanam | samau siddhāntarāddhāntau bhrāntirmithyāmatirbhrama...

1.5.6

saṃvidāgūḥ pratijñānaṃ niyamāśrayasaṃśrayāḥ | aṅgīkārābhyupagamapratiśravasamādhayaḥ ||

1.5.7

mokṣe dhīrjñānamanyatra vijñānaṃ śilpaśāstrayoḥ | muktiḥ kaivalyanirvāṇaśreyoniḥśreyasāmṛtam ||

1.5.8

mokṣo’pavargo’thājñānamavidyāhaṃmatiḥ striyām | rūpaṃ śabdo gandharasasparśāśca viṣayā amī ||

1.5.9

gocarā indriyārthāśca hṛṣīkaṃ viṣayīndriyam | karmendriyaṃ tu pāyvādi manonetrādi dhīndriyam ||

1.5.10

tuvarastu kaṣāyo’strī madhuro lavaṇaḥ kaṭuḥ | tikto’mlaśca rasāḥ puṃsi tadvatsu ṣaḍamī triṣu ||

1.5.11

vimardotthe parimalo gandhe janamanohare | āmodaḥ so’tinirhārī vācyaliṅgatvamāguṇāt ||

1.5.12

samākarṣī tu nirhārī surabhirghrāṇatarpaṇaḥ | iṣṭagandhaḥ sugandhiḥ syādāmodī mukhavāsanaḥ ||

1.5.13

pūtigandhistu durgandho visraṃ syādāmagandhi yat | śuklaśubhraśuciśvetaviśadaśyetapāṇḍaraḥ ||

1.5.14

avadātaḥ sito gauro valakṣo dhavalo’rjunaḥ | hariṇaḥ pāṇḍuraḥ pāṇḍurīṣatpāṇḍustu dhūsaraḥ ||

1.5.15

kṛṣṇe nīlāsitaśyāmakālaśyāmalamecakaḥ | pīto gauro haridrābhaḥ palāśo harito harit ||

1.5.16

lohito rohito raktaḥ śoṇaḥ kokanadacchaviḥ | avyaktarāgastvaruṇaḥ śvetaraktastu pāṭalaḥ ||

1.5.17

śyāvaḥ syātkapiśo dhūmradhūmalau kṛṣṇalohite | kaḍāraḥ kapilaḥ piṅgapiśaṅgau kadrupiṅgalau ||

1.5.18

citraṃ kirmīrakalmāṣaśabalaitāśca karbure | guṇe śuklādayaḥ puṃsi guṇiliṅgāstu tadvati ||

1.6.1

brāhmī tu bhāratī bhāṣā gīrvāgvāṇī sarasvatī | vyāhāra uktirlapitaṃ bhāṣitaṃ vacanaṃ vacaḥ ||

1.6.2

apabhraṃśo’paśabdaḥ syācchāstre śabdastu vācakaḥ | tiṅsubantacayo vākyaṃ kriyā vā kārakānvitā ||

1.6.3

śrutiḥ strī veda āmnāyastrayī dharmastu tadvidhiḥ | striyāmṛksāmayajuṣī iti vedāstrayastrayī ||

1.6.4

śikṣetyādi śruteraṅgamoṅkāra praṇavau samau | itihāsaḥ purāvṛttamudāttādyāstrayaḥ svarāḥ ||

1.6.5

ānvīkṣikī daṇḍanītistarkavidyārthaśāstrayoḥ | ākhyāyikopalabdhārthā purāṇaṃ pañcalakṣaṇam ||

1.6.6

prabandhakalpanā kathā pravahlikā prahelikā | smṛtistu dharmasaṃhitā samāhṛtistu saṃgrahaḥ ||

1.6.7

samasyā tu samāsārthā kiṃvadantī janaśrutiḥ | vārtā pravṛttirvṛttānta udantaḥ syādathāhvayaḥ ||

1.6.8

ākhyāhve abhidhānaṃ ca nāmadheyaṃ ca nāma ca | hūtikāraṇāhvānaṃ saṃhūtirbahubhiḥ kṛtā ||

1.6.9

vivādo vyavahāraḥ syādupanyāsastu vāṅmukham | upoddhāta udāhāraḥ śapanaṃ śapathaḥ pumān ||

1.6.10

praśno’nuyogaḥ pṛcchā ca prativākyottare same | mithyābhiyogo’bhyākhyānamatha mithyābhiśaṃsanam ||

1.6.11

abhiśāpaḥ praṇādastu śabdaḥ syādanurāgajaḥ | yaśaḥ kīrtiḥ samajñā ca stavaḥ stotraṃ stutirnutiḥ ||

1.6.12

āmreḍitaṃ dvistriruktamuccairghṛṣṭaṃ tu ghoṣaṇā | kākuḥ striyāṃ vikāro yaḥ śokabhītyādibhirdhvane...

1.6.13

avarṇākṣepanirvādaparīvādāpavādavat | upakrośo jugupsā ca kutsā nindā ca garhaṇe ||

1.6.14

pāruṣyamativādaḥ syādbhartsanaṃ tvapakāragīḥ | yaḥ saninda upālambhastatra syātparibhāṣaṇam ||

1.6.15

tatra tvākṣāraṇā yaḥ syādākrośo maithunaṃ prati | syādābhāṣaṇamālāpaḥ pralāpo’narthakaṃ vacaḥ ||

1.6.16

anulāpo muhurbhāṣā vilāpaḥ paridevanam | vipralāpo virodhoktiḥ saṃlāpo bhāṣaṇaṃ mithaḥ ||

1.6.17

supralāpaḥ suvacanamapalāpastu nihnavaḥ | codyamākṣepābhiyogau śāpākrośau dureṣaṇā ||

1.6.18

astrī cāṭu caṭu ślāghā premṇā mithyā vikatthanam | sandeśavāgvācikaṃ syādvāgbhedāstu triṣūttare ||

1.6.19

ruśatī vāgakalyāṇī syātkalyā tu śubhātmikā | atyarthamadhuraṃ sāntvaṃ saṅgataṃ hṛdayaṅgamam ||

1.6.20

niṣṭhuraṃ paruṣaṃ grāmyamaślīlaṃ sūnṛtaṃ priye | satye’tha saṅkulakliṣṭe parasparaparāhatam ||