Amarakośaḥ Devanāgarī

1.1.1

yasya jñānadayāsindhoragādhasyānaghā guṇāḥ | sevyatāmakṣayo dhīrāḥ sa śriye cāmṛtāya ca ||

1.1.2

samāhṛtyānyatantrāṇi saṃkṣiptaiḥ pratisaṃskṛtaiḥ | sampūrṇamucyate vargairnāmaliṅgānuśāsanam ||

1.1.3

prāyaśo rūpabhedena sāhacaryācca kutracit | strīpuṃnapuṃsakaṃ jñeyaṃ tadviśeṣavidheḥ kvacit ||

1.1.4

bhedākhyānāya na dvandvo naikaśeṣo na saṃkaraḥ | kṛto’tra bhinnaliṅgānāmanuktānāṃ kramādṛteḥ ||

1.1.5

triliṅgyāṃ triṣviti padaṃ mithune tu dvayoriti | niṣiddhaliṅgaṃ śeṣārthaṃ tvantāthādi na pūrvabhā...

1.1.6

svaravyayaṃ svarganākatridivatridaśālayāḥ | suraloko dyodivau dve striyāṃ klībe triviṣṭapam ||

1.1.7

amarā nirjarā devāstridaśā vibudhāḥ surāḥ | suparvāṇaḥ sumanasastridiveśā divaukasaḥ ||

1.1.8

āditeyā diviṣado lekhā aditinandanāḥ | ādityā ṛbhavo’svapnā amartyā amṛtāndhasaḥ ||

1.1.9

barhirmukhāḥ kratubhujo gīrvāṇā dānavārayaḥ | vṛndārakā daivatāni puṃsi vā devatāḥ striyām ||

1.1.10

ādityaviśvavasavastuṣitābhāsvarānilāḥ | mahārājikasādhyāśca rudrāśca gaṇadevatāḥ ||

1.1.11

vidyādharāpsaroyakṣarakṣogandharvakinnarāḥ | piśāco guhyakaḥ siddho bhūto’mī devayonayaḥ ||

1.1.12

asurā daityadaiteyadanujendrāridānavāḥ | śukraśiṣyā ditisutāḥ pūrvadevāḥ suradviṣaḥ ||

1.1.13

sarvajñaḥ sugato buddho dharmarājastathāgataḥ | samantabhadro bhagavānmārajillokajijjinaḥ ||

1.1.14

ṣaḍabhijño daśabalo’dvayavādī vināyakaḥ | munīndraḥ śrīghanaḥ śāstā muniḥ śākyamunistu yaḥ ||

1.1.15

sa śākyasiṃhaḥ sarvārthasiddhaḥ śauddhodaniśca saḥ | gautamaścārkabandhuśca māyādevīsutaśca saḥ ||

1.1.16

brahmātmabhūḥ surajyeṣṭhaḥ parameṣṭhī pitāmahaḥ | hiraṇyagarbho lokeśaḥ svayambhūścaturānanaḥ ||

1.1.17

dhātābjayonirdruhiṇo viriñciḥ kamalāsanaḥ | sraṣṭā prajāpatirvedhā vidhātā viśvasṛḍvidhiḥ ||

1.1.18

nābhijanmāṇḍajaḥ pūrvo nidhanaḥ kamalodbhavaḥ | sadānando rajomūrtiḥ satyako haṃsavāhanaḥ ||

1.1.19

viṣṇurnārāyaṇaḥ kṛṣṇo vaikuṇṭho viṣṭaraśravāḥ | dāmodaro hṛṣīkeśaḥ keśavo mādhavaḥ svabhūḥ ||

1.1.20

daityāriḥ puṇḍarīkākṣo govindo garuḍadhvajaḥ | pītāmbaro’cyutaḥ śārṅgī viṣvakseno janārdanaḥ ||

1.1.21

upendra indrāvarajaścakrapāṇiścaturbhujaḥ | padmanābho madhuripurvāsudevastrivikramaḥ ||

1.1.22

devakīnandanaḥ śauriḥ śrīpatiḥ puruṣottamaḥ | vanamālī balidhvaṃsī kaṃsārātiradhokṣajaḥ ||

1.1.23

viśvambharaḥ kaiṭabhajidvidhuḥ śrīvatsalāñchanaḥ | purāṇapuruṣo yajñapuruṣo narakāntakaḥ ||

1.1.24

jalaśāyī viśvarūpo mukundo muramardanaḥ | vasudevo’sya janakaḥ sa evānakadundubhiḥ ||

1.1.25

balabhadraḥ pralambaghno baladevo’cyutāgrajaḥ | revatīramaṇo rāmaḥ kāmapālo halāyudhaḥ ||

1.1.26

nīlāmbaro rauhiṇeyastālāṅko musalī halī | saṅkarṣaṇaḥ sīrapāṇiḥ kālindībhedano balaḥ ||

1.1.27

madano manmatho māraḥ pradyumno mīnaketanaḥ | kandarpo darpako’naṅgaḥ kāmaḥ pañcaśaraḥ smaraḥ ||

1.1.28

śambarārirmanasijaḥ kusumeṣurananyajaḥ | puṣpadhanvā ratipatirmakaradhvaja ātmabhūḥ ||

1.1.29

aravindamaśokaṃ ca cūtaṃ ca navamallikā | nīlotpalaṃ ca pañcaite pañcabāṇasya sāyakāḥ ||

1.1.30

unmādanastāpanaśca śoṣaṇaḥ stambhanastathā | saṃmohanaśca kāmasya pañca bāṇāḥ prakīrtitāḥ ||

1.1.31

brahmasūrviśvaketuḥ syādaniruddha uṣāpatiḥ | lakṣmīḥ padmālayā padmā kamalā śrīrharipriyā ||

1.1.32

indirā lokamātā mā kṣīrodatanayā ramā | bhārgavī lokajananī kṣīrasāgarakanyakā ||

1.1.33

śaṅkho lakṣmīpateḥ pāñcajanyaścakraṃ sudarśanam | kaumodakī gadā khaḍgo nandakaḥ kaustubho maṇiḥ ||

1.1.34

cāpaḥ śārṅgaṃmurārestu śrīvatso lāñchanaṃ smṛtam | aśvāśca śaivyasugrīvameghapuṣpabalāhakāḥ ||

1.1.35

sārathirdāruko mantrī hyuddhavaścānujo gadaḥ | garutmāngaruḍastārkṣyo vainateyaḥ khageśvaraḥ ||

1.1.36

nāgāntako viṣṇurathaḥ suparṇaḥ pannagāśanaḥ | śambhūrīśaḥ paśupatiḥ śivaḥ śūlī maheśvaraḥ ||

1.1.37

īśvaraḥ śarva īśānaḥ śaṅkaraścandraśekharaḥ | bhūteśaḥ khaṇḍaparaśurgirīśo giriśo mṛḍaḥ ||

1.1.38

mṛtyuñjayaḥ kṛttivāsāḥ pinākī pramathādhipaḥ | ugraḥ kapardī śrīkaṇṭhaḥ śitikaṇṭhaḥ kapālabhṛt ||

1.1.39

vāmadevo mahādevo virūpākṣastrilocanaḥ | kṛśānuretāḥ sarvajño dhūrjaṭirnīlalohitaḥ ||

1.1.40

haraḥ smaraharo bhargastryambakastripurāntakaḥ | gaṅgādharo’ndhakaripuḥ kratudhvaṃsī vṛṣadhvajaḥ ||

1.1.41

vyomakeśo bhavo bhīmaḥ sthāṇū rudra umāpatiḥ | ahirbudhnyo’ṣṭamūrtiśca gajāriśca mahānaṭaḥ ||

1.1.42

kapardo’sya jaṭājūṭaḥ pināko’jagavaṃ dhanuḥ | pramathā: syuḥ pāriṣadā brāhmī ityādyāstu mātaraḥ ||

1.1.43

brāhmī māheśvarī caiva kaumārī vaiṣṇavī tathā | vārīhī ca tathendrāṇī cāmuṇḍā saptamātaraḥ ||

1.1.44

vibhūtirbhūtiraiśvaryamaṇimādikamaṣṭadhā | aṇimā mahimā caiva garimā laghimā tathā ||

1.1.45

prāptiḥ prākāmyamīśitvaṃ vaśitvaṃ cāṣṭa siddhayaḥ | umā kātyāyanī gaurī kālī haimavatīśvarī ||

1.1.46

śivā bhavānī rudrāṇī śarvāṇī sarvamaṅgalā | aparṇā pārvatī durgā mṛḍānī caṇḍikāmbikā ||

1.1.47

āryā dākṣāyaṇī caiva girijā menakātmajā | vināyako vighnarājadvaimāturagaṇādhipāḥ ||

1.1.48

apyekadantaherambalambodaragajānanāḥ | kārtikeyo mahāsenaḥ śarajanmā ṣaḍānanaḥ ||

1.1.49

pārvatīnandanaḥ skandaḥ senānīragnibhūrguhaḥ | bāhuleyastārakajidviśākhaḥ śikhivāhanaḥ ||

1.1.50

ṣāṇmāturaḥ śaktidharaḥ kumāraḥ krauñcadāraṇaḥ | śṛṅgī bhṛṅgī riṭistuṇḍī nandiko nandikeśvaraḥ ||

1.1.51

karmamoṭī tu cāmuṇḍā carmamuṇḍā tu carcikā | indro marutvānmaghavā biḍaujāḥ pākaśāsanaḥ ||

1.1.52

vṛddhaśravāḥ sunāsīraḥ puruhūtaḥ purandaraḥ | jiṣṇurlekharṣabhaḥ śakraḥ śatamanyurdivaspatiḥ ||

1.1.53

sutrāmā gotrabhidvajrī vāsavo vṛtrahā vṛṣā | vāstoṣpatiḥ surapatirbalārātiḥ śacīpatiḥ ||

1.1.54

jambhabhedī harihayaḥ svārāṇnamucisūdanaḥ | saṃkrandano duścyavanasturāṣāṇmeghavāhanaḥ ||

1.1.55

ākhaṇḍalaḥ sahasrākṣa ṛbhukṣāstasya tu priyā | pulomajā śacīndrāṇī nagarī tvamarāvatī ||

1.1.56

haya uccaiḥśravāḥ sūto mātalirnandanaṃ vanam | syātprāsādo vaijayanto jayantaḥ pākaśāsaniḥ ||

1.1.57

airāvato’bhramātaṅgairāvaṇābhramuvallabhāḥ | hrādinī vajramastrī syātkuliśaṃ bhiduraṃ paviḥ ||

1.1.58

śatakoṭiḥ svaruḥ śambo dambholiraśanirdvayoḥ | vyomayānaṃ vimāno’strī nāradādyāḥ surarṣayaḥ ||

1.1.59

syātsudharmā devasabhā pīyūṣamamṛtaṃ sudhā | mandākinī viyadgaṅgā svarṇadī suradīrghikā ||

1.1.60

meruḥ sumerurhemādrī ratnasānuḥ surālayaḥ | pañcaite devataravo mandāraḥ pārijātakaḥ ||

1.1.61

santānaḥ kalpavṛkṣaśca puṃsi vā haricandanam | sanatkumāro vaidhātraḥ svarvaidyāvaśvinīsutau ||

1.1.62

nāsatyāvaśvinau dasrāvāśvineyau ca tāvubhau | striyāṃ bahuṣvapsarasaḥ svarveśyā urvaśīmukhāḥ ||

1.1.63

ghṛtācī menakā rambhā urvaśī ca tilottamā | sukeśīmañjughoṣādyāḥ kathyamte’psaraso budhaiḥ ||

1.1.64

hāhā hūhūścaivamādyā gandharvāstridivaukasām | agnirvaiśvānaro vahnirvītihotro dhanañjayaḥ ||

1.1.65

kṛpīṭayonirjvalano jātavedāstanūnapāt | barhiḥ śuṣmā kṛṣṇavartmā śociṣkeśa uṣarbudhaḥ ||

1.1.66

āśrayāśo bṛhadbhānuḥ kṛśānuḥ pāvako’nalaḥ | rohitāśvo vāyusakhaḥ śikhāvānāśuśukṣaṇiḥ ||

1.1.67

hiraṇyaretā hutabhugdahano havyavāhanaḥ | saptārcirdamunāḥ śukraścitrabhānurvibhāvasuḥ ||

1.1.68

śucirappittamaurvastu vāḍavo vaḍavānalaḥ | vahnerdvayorjvālakīlāvarcirhetiḥ śikhā striyām ||

1.1.69

triṣu sphuliṅgo’gnikaṇaḥ santāpaḥ sañjvaraḥ samau | ulkā syānnirgatajvālā bhūtirbhasitabhasmanī ||

1.1.70

kṣāro rakṣā ca dāvastu davo vanahutāśanaḥ | dharmarājaḥ pitṛpatiḥ samavartī paretarāṭ ||

1.1.71

kṛtānto yamunābhrātā śamano yamarāḍyamaḥ | kālo daṇḍadharaḥ śrāddhadevo vaivasvato’ntakaḥ ||

1.1.72

rākṣasaḥ kauṇapaḥ kravyātkravyādo’srapa āśaraḥ | rātriñcaro rātricaraḥ karburo nikaṣātmajaḥ ||

1.1.73

yātudhānaḥ puṇyajano nairṛto yāturakṣasī | pracetā varuṇaḥ pāśī yādasāṃpatirappatiḥ ||

1.1.74

śvasanaḥ sparśano vāyurmātariśvā sadāgatiḥ | pṛṣadaśvo gandhavaho gandhavāhānilāśugāḥ ||

1.1.75

samīramārutamarujjagatprāṇasamīraṇāḥ | nabhasvadvātapavanapavamānaprabhañjanāḥ ||

1.1.76

prakampano mahāvāto jhañjhāvātaḥ savṛṣṭikaḥ | prāṇo’pānaḥ samānaścodānavyānau ca vāyavaḥ ||

1.1.77

hṛdi prāṇo gudo’pānaḥ samāno nābhimaṇḍale | udānaḥ kaṇṭhadeśe syādvyānaḥ sarvaśarīragaḥ ||

1.1.78

annapraveśanaṃ mūtrādyutsargo’nnavipācanam | bhāṣaṇādi nimeṣādi tadvyāpārāḥ kramādamī ||

1.1.79

śarīrasthā ime raṃhastarasi tu rayaḥ syadaḥ | javo’tha śīghraṃ tvaritaṃ laghu kṣipramaraṃ drutam ||

1.1.80

satvaraṃ capalaṃ tūrṇamavilambitamāśu ca | satatānāratāśrāntasantatāviratāniśam ||

1.1.81

nityānavaratājasramapyathātiśayo bharaḥ | ativelabhṛśātyarthātimātrodgāḍhanirbharam ||

1.1.82

tīvraikāntanitāntāni gāḍhabāḍhadṛḍhāni ca | klībe śīghrādyasattve syāttriṣveṣāṃ sattvagāmi yat ||

1.1.83

kuberastryambakasakho yakṣarāḍguhyakeśvaraḥ | manuṣyadharmā dhanado rājarājo dhanādhipaḥ ||

1.1.84

kinnareśo vaiśravaṇaḥ paulastyo naravāhanaḥ | yakṣaikapiṅgailavilaśrīdapuṇyajaneśvarāḥ ||

1.1.85

asyodyānaṃ caitrarathaṃ putrastu nalakūbaraḥ | kailāsaḥ sthānamalakā pūrvimānaṃ tu puṣpakam ||

1.1.86

syātkinnaraḥ kimpuruṣasturaṅgavadano mayuḥ | nidhirnā śevadhirbhedāḥ padmaśaṅkhādayo nidheḥ ||

1.1.87

mahāpadmaśca padmaśca śaṅkho makarakacchapau | mukundakundanīlāśca kharvaśca nidhayo nava ||

1.2.1

dyodivau dve striyāmabhraṃ vyoma puṣkaramambaram | nabho’ntarikṣaṃ gaganamanantaṃ suravartma kham ||

1.2.2

viyadviṣṇupadaṃ vā tu puṃsyākāśavihāyasī | vihāyaso’pi nāko’pi dyurapi syāttadavyayam ||

1.2.3

tārāpatho’ntarikṣaṃ ca meghādhvā ca mahābilam | vihāyāḥ śakune puṃsi gagane punnapuṃsakam ||

1.3.1

diśastu kakubhaḥ kāṣṭhā āśāśca haritaśca tāḥ | prācyavācīpratīcyastāḥ pūrvadakṣiṇapaścimāḥ ||

1.3.2

uttarā digudīcī syāddiśyaṃ tu triṣu digbhave | avāgbhavamavācīnamudīcīnamudagbhavam ||

1.3.3

pratyagbhavaṃ pratīcīnaṃ prācīnaṃ prāgbhavaṃ triṣu | indro vahniḥ pitṛpatirnairṛto varuṇo marut ||

1.3.4

kuberaḥ īśaḥ patayaḥ pūrvādīnāṃ diśāṃ kramāt | raviḥ śukro mahīsūnuḥ svarbhānurbhānujo vidhuḥ ||

1.3.5

budho bṛhaspatiśceti diśāṃ caiva tathā grahāḥ | airāvataḥ puṇḍarīko vāmanaḥ kumudo’ñjanaḥ ||

1.3.6

puṣpadantaḥ sārvabhaumaḥ supratīkaśca diggajāḥ | kariṇyo’bhramukapilāpiṅgalānupamāḥ kramāt ||

1.3.7

tāmrakarṇī śubhradantī cāṅganā cāñjanāvatī | klībāvyayaṃ tvapadiśaṃ diśormadhye vidikstriyām ||

1.3.8

abhyantaraṃ tvantarālaṃ cakravālaṃ tu maṇḍalam | abhra megho vārivāhaḥ stanayitnurbalāhakaḥ ||

1.3.9

dhārādharo jaladharastaḍitvānvārido’mbubhṛt | ghanajīmūtamudirajalamugdhūmayonayaḥ ||

1.3.10

kādambinī meghamālā triṣu meghabhave’bhriyam | stanitaṃ garjitaṃ meghanirghoṣe rasitādi ca ||