Amarakośaḥ Devanāgarī
2.4.42
tūlaṃ ca nīpapriyakakadambāstu halipriyaḥ | vīravṛkṣo’ruṣkaro’gnimukhī bhallātakī triṣu ||
2.4.43
gardabhāṇḍe kandarālakapītanasupārśvakāḥ | plakṣaśca tintiḍī ciñcāmlikātho pītasārake ||
2.4.44
sarjakāsanabandhūkapuṣpapriyakajīvakāḥ | sāle tu sarjakārśyāśvakarṇakāḥ sasyasamvaraḥ ||
2.4.45
nadīsarjo vīratarurindradruḥ kakubho’rjunaḥ | rājādanaḥ phalādhyakṣaḥ kṣīrikāyāmatha dvayoḥ ||
2.4.46
iṅgudī tāpasatarurbhūrje carmimṛdutvacau | picchilā pūraṇī mocā sthirāyuḥ śālmalirdvayoḥ ||
2.4.47
picchā tu śālmalīveṣṭe rocanaḥ kūṭaśālmaliḥ | cirabilvo naktamālaḥ karajaśca karañjake ||
2.4.48
prakīryaḥ pūtikarajaḥ pūtikaḥ kalimārakaḥ | karañjabhedāḥ ṣaḍgrantho markaṭyaṅgāravallarī ||
2.4.49
rohī rohitakaḥ plīhaśatrurdāḍimapuṣpakaḥ | gāyatrī bālatanayaḥ khadiro dantadhāvanaḥ ||
2.4.50
arimedo viṭkhadire kadaraḥ khadire site | somavalko’pyatha vyāghrapucchagandharvahastakau ||
2.4.51
eraṇḍa urubūkaśca rucakaścitrakaśca saḥ | cañcuḥ pañcāṅgulo maṇḍavardhamānavyaḍambakāḥ ||
2.4.52
alpā śamī śamīraḥ syācchamīsaktuphalā śivā | piṇḍītako marubakaḥ śvasanaḥ karahāṭakaḥ ||
2.4.53
śalyaśca madane śakrapādapaḥ pāribhadrakaḥ | bhadradāru drukilimaṃ pītadāru ca dāru ca ||
2.4.54
pūtikāṣṭhaṃ ca sapta syurdevadāruṇyatha dvayoḥ | pāṭaliḥ pāṭalā moghā kācasthālī phaleruhā ||
2.4.55
kṛṣṇavṛntā kuberākṣī śyāmā tu mahilāhvayā | latā govandanī gundrā priyaṅguḥ phalinī phalī ||
2.4.56
viṣvaksenā gandhaphalī kārambhā priyakaśca sā | maṇḍūkaparṇapatrorṇanaṭakaṭvaṅgaṭuṇṭukāḥ ||
2.4.57
syonākaśukanāsarkṣadīrghavṛntakuṭannaṭāḥ | śoṇakaścāralau tiṣyaphalā tvāmalakī triṣu ||
2.4.58
amṛtā ca vayasthā ca triliṅgastu bibhītakaḥ | nākṣastuṣaḥ karṣaphalo bhūtāvāsaḥ kalidrumaḥ ||
2.4.59
abhayā tvavyathā pathyā kāyasthā pūtanāmṛtā | harītakī haimavatī cetakī śreyasī śivā ||
2.4.60
pītadruḥ saralaḥ pūtikāṣṭhaṃ cātha drumotpalaḥ | karṇikāraḥ parivyādho lakuco likuco ḍahuḥ ||
2.4.61
panasaḥ kaṇṭakiphalo niculo hijjalo’mbujaḥ | kākodumbarikā phalgurmalayūrjaghanephalā ||
2.4.62
ariṣṭaḥ sarvatobhadrahiṅguniryāsamālakāḥ | picumandaśca nimbe’tha picchilāguruśiṃśapā ||
2.4.63
kapilā bhasmagarbhā sā śirīṣastu kapītanaḥ | bhaṇḍilo’pyatha cāmpeyaścampako hemapuṣpakaḥ ||
2.4.64
etasya kalikā gandhaphalī syādatha kesare | bakulo vañjulo’śoke samau karakadāḍimau ||
2.4.65
cāmpeyaḥ kesaro nāgakesaraḥ kāñcanāhvayaḥ | jayā jayantī tarkārī nādeyī vaijayantikā ||
2.4.66
śrīparṇamagnimanthaḥ syātkarṇikā gaṇikārikā | jayo’tha kuṭajaḥ śakro vatsako girimallikā ||
2.4.67
etasyaiva kaliṅgendrayavabhadrayavaṃ phale | kṛṣṇapākaphalāvignasuṣeṇāḥ karamardake ||
2.4.68
kālaskandhastamālaḥ syāttāpiccho’pyatha sinduke | sinduvārendrasurasau nirguṇḍīndrāṇiketyapi ||
2.4.69
veṇī kharā garī devatāḍo jīmūta ityapi | śrīhastinī tu bhūruṇḍī tṛṇaśūnyaṃ tu mallikā ||
2.4.70
bhūpadī śītabhīruśca saivāsphoṭā vanodbhavā | śephālikā tu suvahā nirguṇḍī nīlikā ca sā ||
2.4.71
sitāsau śvetasurasā bhūtaveśyatha māgadhī | gaṇikā yūthikāmbaṣṭhā sā pītā hemapuṣpikā ||
2.4.72
atimuktaḥ puṇḍrakaḥ syādvāsantī mādhavī latā | sumanā mālatī jātiḥ saptalā navamālikā ||
2.4.73
mādhyaṃ kundaṃ raktakastu bandhūko bandhujīvakaḥ | sahā kumārī taraṇiramlānastu mahāsahā ||
2.4.74
tatra śoṇe kurabakastatra pīte kuraṇṭakaḥ | nīlī jhiṇṭī dvayorbāṇā dāsī cārtagalaśca sā ||
2.4.75
saireyakastu jhiṇṭī syāttasminkurabako’ruṇe | pītā kuraṇṭako jhiṇṭī tasminsahacarī dvayoḥ ||
2.4.76
oṇḍrapuṣpaṃ japāpuṣpaṃ vajrapuṣpaṃ tilasya yat | pratihāsaśataprāsacaṇḍātahayamārakāḥ ||
2.4.77
karavīre karīre tu krakaragranthilāvubhau | unmattaḥ kitavo dhūrto dhattūraḥ kanakāhvayaḥ ||
2.4.78
mātulo madanaścāsya phale mātulaputrakaḥ | phalapūro bījapūro rucako mātuluṅgake ||
2.4.79
samīraṇo marubakaḥ prasthapuṣpaḥ phaṇijjakaḥ | jambīro’pyatha parṇāse kaṭhiñjarakuṭherakau ||
2.4.80
site’rjako’tra pāṭhī tu citrako vahnisaṃjñakaḥ | arkāhvavasukāsphoṭagaṇarūpavikīraṇāḥ ||
2.4.81
mandāraścārkaparṇo’tra śukle’larkapratāpasau | śivamallī pāśupata ekāṣṭhīlo buko vasuḥ ||
2.4.82
vandā vṛkṣādanī vṛkṣaruhā jīvantiketyapi | vatsādanī chinnaruhā guḍūcī tantrikāmṛtā ||
2.4.83
jīvantikā somavallī viśalyā madhuparṇyapi | mūrvā devī madhurasā moraṭā tejanī sravā ||
2.4.84
madhūlikā madhuśreṇī gokarṇī pīluparṇyapi | pāṭāmbaṣṭā viddhakarṇī sthāpanī śreyasī rasā ||
2.4.85
ekāṣṭhīlā pāpacelī prācīnā vanatiktikā | kaṭuḥ kaṭambharāśokarohiṇī kaṭurohiṇī ||
2.4.86
matsyapittā kṛṣṇabhedī cakrāṅgī śakulādanī | ātmaguptājahāvyaṇḍā kaṇḍurā prāvṛṣāyaṇī ||
2.4.87
ṛṣyaproktā śūkaśimbiḥ kapikacchuśca markaṭī | citropacitrā nyagrodhī dravantī śambarī vṛṣā ||
2.4.88
pratyakśreṇī sutaśreṇī raṇḍā mūṣikaparṇyapi | apāmārgaḥ śaikhariko dhāmārgavamayūrakau ||
2.4.89
pratyakparṇī keśaparṇī kiṇihī kharamañjarī | hañjikā brāmhaṇī padmā bhargī brāhmaṇayaṣṭikā ||
2.4.90
aṅgāravallī bāleyaśākabarbaravardhakāḥ | mañjiṣṭā vikasā jiṅgī samaṅgā kālameṣikā ||
2.4.91
maṇḍūkaparṇī bhaṇḍīrī bhaṇḍī yojanavallyapi | yāso yavāso duḥsparśo dhanvayāsaḥ kunāśakaḥ ||
2.4.92
rodanī kacchurānantā samudrāntā durālabhā | pṛśniparṇī pṛthakparṇī citraparṇyaṅghrivallikā ||
2.4.93
kroṣṭuvinnā siṃhapucchī kalaśirdhāvanirguhā | nidigdhikā spṛśī vyāghrī bṛhatī kaṇṭakārikā ||
2.4.94
pracodanī kulī kṣudrā duḥsparśā rāṣṭriketyapi | nīlī kālā klītakikā grāmīṇā madhuparṇikā ||
2.4.95
rañjanī śrīphalī tutthā droṇī dolā ca nīlinī | avalgujaḥ somarājī suvalliḥ somavallikā ||
2.4.96
kālameṣī kṛṣṇaphalī bākucī pūtiphalyapi | kṛṣṇopakulyā vaidehī māgadhī capalā kaṇā ||
2.4.97
uṣaṇā pippalī śauṇḍī kolātha karipippalī | kapivallī kolavallī śreyasī vaśiraḥ pumān ||
2.4.98
cavyaṃ tu cavikā kākaciñcīguñje tu kṛṣṇalā | palaṅkaṣā tvikṣugandhā śvadaṃṣṭrā svādukaṇṭakaḥ ||
2.4.99
gokaṇṭako gokṣurako vanaśṛṅgāṭa ityapi | viśvā viṣā prativiṣātiviṣopaviṣāruṇā ||
2.4.100
śṛṅgī mahauṣadhaṃ cātha kṣīrāvī dugdhikā same | śatamūlī bahusutābhīrūrindīvarī varī ||
2.4.101
ṛṣyaproktābhīrupatrīnārāyaṇyaḥ śatāvarī | aheruratha pītadrukālīyakaharidravaḥ ||
2.4.102
dārvī pacampacā dāruharidrā parjanītyapi | vacogragandhā ṣaḍgranthā golomī śataparvikā ||
2.4.103
śuklā haimavatī vaidyamātṛsiṃhyau tu vāśikā | vṛṣo’ṭarūṣaḥ siṃhāsyo vāsako vājidantakaḥ ||
2.4.104
āsphoṭā girikarṇī syādviṣṇukrāntāparājitā | ikṣugandhā tu kāṇḍekṣukokilākṣekṣurakṣurāḥ ||
2.4.105
śāleyaḥ syācchītaśivaśchatrā madhurikā misiḥ | miśreyāpyatha sīhuṇḍo vajraḥ snukstrī snuhī guḍā ||
2.4.106
samantadugdhātho vellamamoghā citrataṇḍulā | taṇḍulaśca kṛmighnaśca viḍaṅgaṃ punnapuṃsakam ||
2.4.107
balā vāṭyālakā ghaṇṭāravā tu śaṇapuṣpikā | mṛdvīkā gostanī drākṣā svādvī madhuraseti ca ||
2.4.108
sarvānubhūtiḥ saralā tripuṭā trivṛtā trivṛt | tribhaṇḍī rocanī śyāmāpālindyau tu suṣeṇikā ||
2.4.109
kālā masūravidalārdhacandrā kālameṣikā | madhukaṃ klītakaṃ yaṣṭimadhukaṃ madhuyaṣṭikā ||
2.4.110
vidārī kṣīraśuklekṣugandhā kroṣṭī ca yā sitā | anyā kṣīravidārī syānmahāśvetarkṣagandhikā ||
2.4.111
lāṅgalī śāradī toyapippalī śakulādanī | kharāśvā kāravī dīpyo mayūro locamastakaḥ ||
2.4.112
gopī śyāmā śārivā syādanantotpalaśārivā | yogyamṛddhiḥ siddhilakṣmyau vṛddherapyāhvayā ime ||
2.4.113
kadalī vāraṇabusā rambhā mocāṃśumatphalā | kāṣṭhīlā mudgaparṇī tu kākamudgā sahetyapi ||
2.4.114
vārtākī hiṅgulī siṃhī bhaṇṭākī duṣpradharṣiṇī | nākulī surasā rāsnā sugandhā gandhanākulī ||
2.4.115
nakuleṣṭā bhujaṅgākṣī chatrākī suvahā ca sā | vidārigandhāṃśumatī sālaparṇī sthirā dhruvā ||
2.4.116
tuṇḍikerī samudrāntā kārpāsī badareti ca | bhāradvājī tu sā vanyā śṛṅgī tu ṛṣabho vṛṣaḥ ||
2.4.117
gāṅgerukī nāgabalā jhaṣā hrasvagavedhukā | dhāmārgavo ghoṣakaḥ syānmahājālī sa pītakaḥ ||
2.4.118
jyotsnī paṭolikā jālī nādeyī bhūmijambukā | syāllāṅgalikyagniśikhā kākāṅgī kākanāsikā ||
2.4.119
godhāpadī tu suvahā musalī tālamūlikā | ajaśṛṅgī viṣāṇī syādgojihvādārvike same ||
2.4.120
tāmbūlavallī tambūlī nāgavallyapyatha dvijā | hareṇū reṇukā kauntī kapilā bhasmagandhinī ||
2.4.121
elāvālukamaileyaṃ sugandhi harivālukam | vālukaṃ cātha pālaṅkyāṃ mukundaḥ kundakundurū ||
2.4.122
bālaṃ hrīberabarhiṣṭhodīcyaṃ keśāmbunāma ca | kālānusāryavṛddhāśmapuṣpaśītaśivāni tu ||
2.4.123
śaileyaṃ tālaparṇī tu daityā gandhakuṭī murā | gandhinī gajabhakṣyā tu suvahā surabhī rasā ||
2.4.124
maheraṇā kundurukī sallakī hlādinīti ca | agnijvālāsubhikṣe tu dhātakī dhātupuṣpikā ||
2.4.125
pṛthvīkā candravālailā niṣkuṭirbahilātha sā | sūkṣmopakuñcikā tutthā koraṅgī tripuṭā truṭiḥ ||
2.4.126
vyādhiḥ kuṣṭaṃ pāribhāvyaṃ vāpyaṃ pākalamutpalam | śaṅkhinī corapuṣpī syātkeśinyatha vitunnakaḥ ||
2.4.127
jhaṭāmalājjhaṭā tālī śivā tāmalakīti ca | prapauṇḍarīkaṃ pauṇḍaryamatha tunnaḥ kuberakaḥ ||
2.4.128
kuṇiḥ kacchaḥ kāntalako nandivṛkṣo’tha rākṣasī | caṇḍā dhanaharī kṣemaduṣpatragaṇahāsakāḥ ||
2.4.129
vyāḍāyudhaṃ vyāghranakhaṃ karajaṃ cakrakārakam | suṣirā vidrumalatā kapotāṅghrirnaṭī nalī ||
2.4.130
dhamanyañjanakeśī ca hanurhaṭṭavilāsinī | śuktiḥ śaṅkhaḥ khuraḥ koladalaṃ nakhamathāḍhakī ||
2.4.131
kākṣī mṛtsnā tuvarikā mṛttālakasurāṣṭraje | kuṭannaṭaṃ dāśapuraṃ vāneyaṃ paripelavam ||
2.4.132
plavagopuragonardakaivartīmustakāni ca | granthiparṇaṃ śukaṃ barhaṃ puṣpaṃ sthauṇeyakukkure ||
2.4.133
marunmālā tu piśunā spṛkkā devī latā laghuḥ | samudrāntā vadhūḥ koṭivarṣā laṅkopiketyapi ||
2.4.134
tapasvinī jaṭāmāṃsī jaṭilā lomaśā misī | tvakpatramutkaṭaṃ bhṛṅgaṃ tvacaṃ cocaṃ varāṅgakam ||
2.4.135
karcūrako drāviḍakaḥ kālpako vedhamukhyakaḥ | oṣadhyo jātimātre syurajātau sarvamauṣadham ||
2.4.136
śākākhyaṃ patrapuṣpādi taṇḍulīyo’lpamāriṣaḥ | viśalyāgniśikhānantā phalinī śakrapuṣpikā ||
2.4.137
syāddakṣagandhā chagalāntryāvegī vṛddhadārakaḥ | juṅgo bramhī tu matsyākṣī vayasthā somavallarī ||
2.4.138
paṭuparṇī haimavatī svarṇakṣīrī himāvatī | hayapucchī tu kāmbojī māṣaparṇī mahāsahā ||
2.4.139
tuṇḍikerī raktaphalā bimbikā pīluparṇyapi | barbarā kabarī tuṅgī kharapuṣpājagandhikā ||
2.4.140
elāparṇī tu suvahā rāsnā yuktarasā ca sā | cāṅgerī cukrikā dantaśaṭhāmbaṣṭhāmlaloṇikā ||
2.4.141
sahasravedhī cukro’mlavetasaḥ śatavedhyapi | namaskārī gaṇḍakārī samaṅgā khadiretyapi ||