Amarakośaḥ Devanāgarī
3.3.191
svarṇe’pi bhūricandrau dvau dvāramātre’pi gopuram | guhādambhau gahvare dve raho’ntikamupahvare ||
3.3.192
puro’dhikamuparyagrāṇyagāre nagare puram | mandiraṃ cātha rāṣṭro’strī viṣaye syādupadrave ||
3.3.193
daro’striyāṃ bhaye śvabhre vajro’strī hīrake pavau | tantraṃ pradhāne siddhānte sūtravāye paricch...
3.3.194
auśīraścāmare daṇḍe’pyauśīraṃ śayanāsane | puṣkaraṃ karihastāgre vādyabhāṇḍamukhe jale ||
3.3.195
vyomni khaḍgaphale padme tīrthauṣadhiviśeṣayoḥ | antaramavakāśāvadhiparidhānāntardhibhedatādarthy...
3.3.196
chidrātmīyavinābahiravasaramadhye’ntarātmani ca | muste’pi piṭharaṃ rājakaśeruṇyapi nāgaram ||
3.3.197
śārvaraṃ tvandhatamase ghātuke bhedyaliṅgakam | gauro’ruṇe site pīte vraṇakāryapyaruṣkaraḥ ||
3.3.198
jaṭharaḥ kaṭhine’pi syādadhastādapi cādharaḥ | anākule’pi caikāgro vyagro vyāsakta ākule ||
3.3.199
uparyudīcyaśreṣṭheṣvapyuttaraḥ syādanuttaraḥ | eṣāṃ viparyaye śreṣṭhe dūrānātmottamāḥ parāḥ ||
3.3.200
svādupriyau ca madhurau krūrau kaṭhinanirdayau | udāro dātṛmahatoritarastvanyanīcayoḥ ||
3.3.201
mandasvacchandayoḥ svairaḥ śubhramuddīptaśuklayoḥ | cūḍā kirīṭaṃ keśāśca saṃyatā maulayastrayaḥ ||
3.3.202
drumaprabhedamātaṅgakāṇḍapuṣpāṇi pīlavaḥ | kṛtāntānehasoḥ kālaścaturthe’pi yuge kaliḥ ||
3.3.203
syātkuraṅge’pi kamalaḥ prāvāre’pi ca kambalaḥ | karopahārayoḥ puṃsi baliḥ prāṇyaṅgaje striyām ||
3.3.204
sthaulyasāmarthyasainyeṣu balaṃ nā kākasīriṇoḥ | vātūlaḥ puṃsi vātyāyāmapi vātāsahe triṣu ||
3.3.205
bhedyaliṅgaḥ śaṭhe vyālaḥ puṃsi śvāpadasarpayoḥ | malo’strī pāpaviṭkiṭṭānyastrī śūlaṃ rugāyudham ||
3.3.206
śaṅkāvapi dvayoḥ kīlaḥ pālistryaśryaṅkapaṅktiṣu | kalā śilpe kālabhedepyālī sakhyāvalī api ||
3.3.207
abdhyambuvikṛtau velā kālamaryādayorapi | bahulāḥ kṛttikā gāvo bahulo’gnau śitau triṣu ||
3.3.208
līlā vilāsakriyayorupalā śarkarāpi ca | śoṇite’mbhasi kīlālaṃ mūlamādye śiphābhayoḥ ||
3.3.209
jālaṃ samūha ānāyagavākṣakṣārakeṣvapi | śīlaṃ svabhāve sadvṛtte sasye hetukṛte phalam ||
3.3.210
chadirnetrarujoḥ klībaṃ samūhe paṭalaṃ na nā | adhassvarūpayorastrī talaṃ syāccāmiṣe palam ||
3.3.211
aurvānale’pi pātālaṃ celaṃ vastre’dhame triṣu | kukūlaṃ śaṅkubhiḥ kīrṇe śvabhre nā tu tuṣānale ||
3.3.212
nirṇīte kevalamiti triliṅgaṃ tvekakṛtsnayoḥ | paryāptikṣemapuṇyeṣu kuśalaṃ śikṣite triṣu ||
3.3.213
pravālamaṅkure’pyastrī triṣu sthūlaṃ jaḍe’pi ca | karālo danture tuṅge cārau dakṣe ca peśalaḥ ||
3.3.214
mūrkhe’rbhake’pi bālaḥ syāllolaścalasatṛṣṇayoḥ | kulaṃ gṛhe’pi tālāṅke kubere caikakuṇḍalaḥ ||
3.3.215
strībhāvāvajñayorhelā heliḥ sūrye raṇe hiliḥ | hālaḥ syānnṛpatau madye śakalacchadayordalam ||
3.3.216
tūliścitropakaraṇaśalākātūlaśayyayoḥ | tumulaṃ vyākule śabde śaṣkulī karṇapālyapi ||
3.3.217
davadāvau vanāraṇyavahnī janmaharau bhavau | mantrī sahāyaḥ sacivau patiśākhinarā dhavāḥ ||
3.3.218
avayaḥ śailameṣārkā ājñāhvānādhvarā havāḥ | bhāvaḥ sattāsvabhāvābhiprāyaceṣṭātmajanmasu ||
3.3.219
syādutpāde phale puṣpe prasavo garbhamocane | aviśvāse’pahnave’pi nikṛtāvapi nihnavaḥ ||
3.3.220
utsekāmarṣayoricchāprasare maha utsavaḥ | anubhāvaḥ prabhāve ca satāṃ ca matiniścaye ||
3.3.221
syājjanmahetuḥ prabhavaḥ sthānaṃ cādyopalabdhaye | śūdrāyāṃ vipratanaye śastre pāraśavo mataḥ ||
3.3.222
dhruvo bhabhede klībe tu niścite śāśvate triṣu | svo jñātāvātmani svaṃ triṣvātmīye svo’striyāṃ dh...
3.3.223
strīkaṭīvastrabandhe’pi nīvī paripaṇe’pi ca | śivā gaurīpheravayordvandvaṃ kalahayugmayoḥ ||
3.3.224
dravyāsu vyavasāye’pi sattvamastrī tu jantuṣu | klībaṃ napuṃsakaṃ ṣaṇḍe vācyaliṅgamavikrame ||
3.3.225
dvau viśau vaiśyamanujau dvau carābhimarau spaśau | dvau rāśī puñjameṣādyau dvau vaṃśau kulamaska...
3.3.226
rahaḥ prakāśau vīkāśau nirveśo bhṛtibhogayoḥ | kṛtānte puṃsi kīnāśaḥ kṣudrakarṣakayostriṣu ||
3.3.227
pade lakṣye nimitte’padeśaḥ syātkuśamapsu ca | daśāvasthānekavidhāpyāśā tṛṣṇāpi cāyatā ||
3.3.228
vaśā strī kariṇī ca syātdṛgjñāne jñātari triṣu | syātkarkaśaḥ sāhasikaḥ kaṭhorāmasṛṇāvapi ||
3.3.229
prakāśo’tiprasiddhe’pi śiśāvajñe ca bāliśaḥ | kośo’strī kuḍmale khaḍgapidhāne’rthaughadivyayoḥ ||
3.3.230
nāśaḥ kṣaye tirodhāne jīviteśaḥ priye yame | nṛśaṃsakhaḍgau nistriṃśāvaṃśuḥ sūryeṃśavaḥ karāḥ ||
3.3.231
āśvākhyā śāliśīghrārthe pāśo bandhanaśastrayoḥ | suramatsyāvanimiṣau puruṣāvātmamānavau ||
3.3.232
kākamatsyātkhagau dhvāṅkṣau kakṣau ca tṛṇavīrudhau | abhīṣuḥ pragrahe raśmau praiṣaḥ preṣaṇamarda...
3.3.233
pakṣaḥ sahāye’pyuṣṇīṣaḥ śiroveṣṭakirīṭayoḥ | śukrale mūṣike śreṣṭhe sukṛte vṛṣabhe vṛṣaḥ ||
3.3.234
koṣo’strī kuḍmale khaḍgapidhāne’rthaughadivyayoḥ | dyūte’kṣe śāriphalake’pyākarṣo’thākṣamindriye ||
3.3.235
nā dyūtāṅge karṣacakre vyavahāre kalidrume | karṣūrvārttā karīṣāgniḥ karṣūḥ kulyābhidhāyinī ||
3.3.236
pumbhāve tatkriyāyāṃ ca pauruṣaṃ viṣamapsu ca | upādāne’pyāmiṣaṃ syādaparādhe’pi kilbiṣam ||
3.3.237
syādvṛṣṭau lokadhātvaṃśe vatsare varṣamastriyām | prekṣā nṛtyekṣaṇaṃ prajñā bhikṣā sevārthanā bhṛ...
3.3.238
tviṭ śobhāpi triṣu pare nyakṣaṃ kārtsnyanikṛṣṭayoḥ | pratyakṣe’dhikṛte’dhyakṣo rūkṣastvapremṇyaci...
3.3.239
vyājasaṃkhyāśaravyeṣu lakṣaṃ ghoṣau ravavrajau | kapiśīrṣaṃ bhittiśṛṅge’nutarṣaścaṣakaḥ surā ||
3.3.240
doṣo vātādike doṣā rātrau dakṣo’pi kukkuṭe | śuṇḍāgrabhāge gaṇḍūṣo dvayośca mukhapūraṇe ||
3.3.241
raviśvetacchadau haṃsau sūryavahnī vibhāvasū | vatsau tarṇakavarṣau dvau sāraṅgāśca divaukasaḥ ||
3.3.242
śṛṅgārādau viṣe vīrye guṇe rāge drave rasaḥ | puṃsyuttaṃsāvataṃsau dvau karṇapūre’pi śekhare ||
3.3.243
devabhede’nale raśmau vasū ratne dhane vasu | viṣṇau ca vedhāḥ strī tvāśīrhitāśaṃsāhidaṃṣṭrayoḥ ||
3.3.244
lālase prārthanautsukye hiṃsā cauryādikarma ca | prasūraśvāpi bhūdyāvau rodasyau rodasī ca te ||
3.3.245
jvālābhāsau na puṃsyarcirjyotirbhadyotadṛṣṭiṣu | pāpāparādhayorāgaḥ khagabālyādinorvayaḥ ||
3.3.246
tejaḥ purīṣayorvarco mahastūtsavatejasoḥ | rajo guṇe ca strīpuṣpe rāhau dhvānte guṇe tamaḥ ||
3.3.247
chandaḥ padye’bhilāṣe ca tapaḥ kṛcchrādikarma ca | saho balaṃ sahā mārgo nabhaḥ khaṃ śrāvaṇo nabh...
3.3.248
okaḥ sadmāśrayaścaukāḥ paya: kṣīraṃ payombu ca | ojo dīptau bale srota indriye nimnagāraye ||
3.3.249
tejaḥ prabhāve dīptau ca bale śukre’pyatastriṣu | vidvānvidaṃśca bībhatso hiṃsro’pyatiśayetvamī ||
3.3.250
vṛddhapraśaṃsayorjyāyānkanīyāṃstu yuvālpayoḥ | varīyāṃstūruvarayoḥ sādhīyānsādhubāḍhayoḥ ||
3.3.251
dale’pi barhaṃ nirbandhoparāgārkādayo grahāḥ | dvāryāpīḍe kvātharase niryūho nāgadantake ||
3.3.252
tulāsūtre’śvādiraśmau pragrāhaḥ pragraho’pi ca | patnīparijanādānamūlaśāpāḥ parigrahāḥ ||
3.3.253
dāreṣu ca gṛhāḥ śroṇyāmapyāroho varastriyāḥ | vyūho vṛnde’pyahirvṛtre’pyagnīndvarkāstamopahāḥ ||
3.3.254
paricchade nṛpārhe’rthe paribarho’vyayāḥ pare | āṅīṣadarthe’bhivyāptau sīmārthe dhātuyogaje ||
3.3.255
ā pragṛhyassmṛtau vākye’pyāstu syātkopapīḍayoḥ | pāpakutseṣadarthe ku dhiṅnirbhatsananindayoḥ ||
3.3.256
cānvācayasamāhāretaretarasamuccaye | svastyāśīḥ kṣemapuṇyādau prakarṣe laṅghane’pyati ||
3.3.257
svitpraśne ca vitarke ca tu syādbhede’vadhāraṇe | sakṛtsahaikavāre cāpyārāddūrasamīpayoḥ ||
3.3.258
pratīcyāṃ carame paścādutāpyarthavikalpayoḥ | punassahārthayoḥ śaśvatsākṣātpratyakṣatulyayoḥ ||
3.3.259
khedānukampāsantoṣavismayāmantraṇe bata | hanta harṣe’nukampāyāṃ vākyārambhaviṣādayoḥ ||
3.3.260
prati pratinidhau vīpsālakṣaṇādau prayogataḥ | iti hetuprakaraṇaprakarṣādisamāptiṣu ||
3.3.261
prācyāṃ purastātprathame purārthe’grata ityapi | yāvattāvacca sākalye’vadhau māne’vadhāraṇe ||
3.3.262
maṅgalānantarārambhapraśnakārtsnyeṣvatho atha | vṛthā nirarthakāvidhyornānānekobhayārthayoḥ ||
3.3.263
nu pṛcchāyāṃ vikalpe ca paścātsādṛśyayoranu | praśnāvadhāraṇānujñānunayāmantraṇe nanu ||
3.3.264
garhāsamuccayapraśnaśaṅkāsambhāvanāsvapi | upamāyāṃ vikalpe vā sāmi tvardhe jugupsite ||
3.3.265
amā saha samīpe ca kaṃ vāriṇi ca mūrdhani | ivetthamarthayorevaṃ nūnaṃ tarke’rthaniścaye ||
3.3.266
tūṣṇīmarthe sukhe joṣaṃ kiṃ pṛcchāyāṃ jugupsane | nāma prākāśyasambhāvyakrodhopagamakutsane ||
3.3.267
alaṃ bhūṣaṇaparyāptiśaktivāraṇavācakam | huṃ vitarke paripraśne samayāntikamadhyayoḥ ||
3.3.268
punaraprathame bhede nirniścayaniṣedhayoḥ | syātprabandhe cirātīte nikaṭāgāmike purā ||
3.3.269
ūraryūrī corarī ca vistāre’ṅgīkṛtau trayam | svarge pare ca loke svarvārtāsambhāvyayoḥ kila ||
3.3.270
niṣedhavākyālaṅkārajijñāsānunaye khalu | samīpobhayataśśīghrasākalyābhimukhe’bhitaḥ ||
3.3.271
nāmaprākāśyayoḥ prādurmitho’nyonyaṃ rahasyapi | tiro’ntardhau tiryagarthe hā viṣādaśugartiṣu ||
3.3.272
ahahetyadbhute khede hi hetāvavadhāraṇe | " ||
3.4.1
cirāya cirarātrāya cirasyādyāścirārthakāḥ | muhuḥ punaḥ punaḥ śaśvadabhīkṣṇamasakṛtsamāḥ ||
3.4.2
srāgjhaṭityañjasāhnāya drāṅmaṅkṣu sapadi drute | balavatsuṣṭhu kimuta svatyatīva ca nirbhare ||
3.4.3
pṛthagvināntareṇarte hiruṅnānā ca varjane | yattadyatastato hetāvasākalye tu ciccana ||
3.4.4
kadācijjātu sārdhaṃ tu sākaṃ satrā samaṃ saha | ānukūlyārthakaṃ prādhvaṃ vyarthake tu vṛthā mudhā ||
3.4.5
āho utāho kimuta vikalpe kiṃ kimūta ca | tu hi ca sma ha vai pādapūraṇe pūjane svati ||
3.4.6
divāhnītyatha doṣā ca naktaṃ ca rajanāvapi | tiryagarthe sāci tiro’pyatha sambodhanārthakāḥ ||
3.4.7
syuḥ pyāṭpāḍaṅga he hai bhoḥ samayā nikaṣā hiruk | atarkite tu sahasā syātpuraḥ purato’grataḥ ||
3.4.8
svāhā hā devahavirdāne śrauṣaṭvauṣaṭvaṣaṭsvadhā | kiñcidīṣanmanāgalpe pretyāmutra bhavāntare ||
3.4.9
va vā yathā tathevaivaṃ sāmye’ho hī ca vismaye | maune tu tūṣṇīṃ tūṣṇīkāṃ sadyaḥ sapadi tatkṣaṇe ||
3.4.10
diṣṭyā samupajoṣaṃ cetyānande’thāntare’ntarā | antareṇa ca madhye syuḥ prasahya tu haṭhārthakam ||
3.4.11
yukte dve sāṃprataṃ sthāne’bhīkṣṇaṃ śaśvadanārate | abhāve nahya no nāpi māsma mālaṃ ca vāraṇe ||
3.4.12
pakṣāntare cedyadi ca tattve tvaddhāñjasā dvayam | prākāśye prādurāviḥ syādomevaṃ paramaṃ mate ||
3.4.13
samantatastu paritaḥ sarvato viṣvagityapi | akāmānumatau kāmamasūyopagame’stu ca ||
3.4.14
nanu ca syādvirodhoktau kaścitkāmapravedane | niṣṣamaṃ duṣṣamaṃ garhye yathāsvaṃ tu yathāyatham ||
3.4.15
mṛṣā mithyā ca vitathe yathārthaṃ tu yathātatham | syurevaṃ tu punarvai vetyavadhāraṇavācakāḥ ||
3.4.16
prāgatītārthakaṃ nūnamavaśyaṃ niścaye dvayam | saṃvadvarṣe’vare tvarvāgāmevaṃ svayamātmanā ||
3.4.17
alpe nīcairmahatyuccaiḥ prāyo bhūmnyadrute śanaiḥ | sanā nitye bahirbāhye smātīte’stamadarśane ||
3.4.18
asti satve ruṣoktāvu ūṃ praśne’nunaye tvayi | huṃ tarke syāduṣā rātreravasāne namo natau ||