Amarakośaḥ Devanāgarī
3.3.91
puraskṛtaḥ pūjite’rātyabhiyukte’grataḥ kṛte | nivātāvāśrayāvātau śastrābhedyaṃ ca varma yat ||
3.3.92
jātonnaddhapravṛddhāḥ syurucchritā utthitāstvamī | vṛddhimatprodyatotpannā ādṛtau sādarārcitau ||
3.3.93
artho’bhidheyaraivastuprayojananivṛttiṣu | nipānāgamayostīrthamṛṣijuṣṭe jale gurau ||
3.3.94
samarthastriṣu śaktisthe sambaddhārthe hite’pi ca | daśamīsthau kṣīṇarāgavṛddhau vīthī padavyapi ||
3.3.95
āsthānī yatnayorāsthā prastho’strī sānumānayoḥ | śāstradraviṇayorgranthaḥ saṃsthādhāre sthitau mṛ...
3.3.96
abhiprāyavaśau chandāvabdau jīmūtavatsarau | apavādau tu nindājñe dāyādau sutabāndhavau ||
3.3.97
pādā raśmyaṅghrituryāṃśāścandrāgnyarkāstamonudaḥ | nirvādo janavāde’pi śādo jambālaśaṣpayoḥ ||
3.3.98
ārāve rudite trātaryākrando dāruṇe raṇe | syātprasādo’nurāge’pi sūdaḥ syādvyañjane’pi ca ||
3.3.99
goṣṭhādhyakṣe’pi govindo harṣe’pyāmodavanmadaḥ | prādhānye rājaliṅge ca vṛṣāṅge kakudo’striyām ||
3.3.100
strī saṃvijjñānasaṃbhāṣākriyākārājināmasu | dharme rahasyupaniṣatsyādṛtau vatsare śarat ||
3.3.101
padaṃ vyavasitatrāṇasthānalakṣmāṅghrivastuṣu | goṣpadaṃ sevite māne pratiṣṭhākṛtyamāspadam ||
3.3.102
triṣviṣṭamadhurau svādū mṛdū cātīkṣṇakomalau | mūḍhālpāpaṭunirbhāgyā mandāḥ syurdvau tu śāradau ||
3.3.103
pratyagrāpratibhau vidvatsupragalbhau viśāradau | vyāmo vaṭaśca nyagrodhāvutsedhaḥ kāya unnatiḥ ||
3.3.104
paryāhāraśca mārgaśca vivadhau vīvadhau ca tau | paridhiryajñiyataroḥ śākhāyāmupasūryake ||
3.3.105
bandhakaṃ vyasanaṃ cetaḥ pīḍādhiṣṭhānamādhayaḥ | syuḥ samarthananīvākaniyamāśca samādhayaḥ ||
3.3.106
doṣotpāde’nubandhaḥ syātprakṛtasyādivinaśvare | mukhyānuyāyini śiśau prakṛtasyānuvartane ||
3.3.107
vidhurviṣṇau candramasi paricchede bile’vadhiḥ | vidhirvidhāne daive’pi praṇidhiḥ prārthane care ||
3.3.108
budhavṛddhau paṇḍite’pi skandhaḥ samudaye’pi ca | deśe nadaviśeṣe’bdhau sindhurnā sariti striyām ||
3.3.109
vidhā vidhau prakāre ca sādhū ramye’pi ca triṣu | vadhūrjāyā snuṣā strī ca sudhā lepo’mṛtaṃ snuhī ||
3.3.110
sandhā pratijñā maryādā śraddhāsampratyayaḥ spṛhā | madhu madye puṣparase kṣaudre’pyandhaṃ tamasy...
3.3.111
atastriṣu samunnaddhau paṇḍitammanyagarvitau | brahmabandhuradhikṣepe nirdeśe’thāvalambitaḥ ||
3.3.112
avidūro’pyavaṣṭabdhaḥ prasiddhau khyātabhūṣitau | sūryavahnī citrabhānū bhānū raśmidivākarau ||
3.3.113
bhūtātmānau dhātṛdehau mūrkhanīcau pṛthagjanau | grāvāṇau śailapāṣāṇau patriṇau śarapakṣiṇau ||
3.3.114
taruśailau śikhariṇau śikhinau vahnibarhiṇau | pratiyatnāvubhau lipsopagrahāvatha sādinau ||
3.3.115
dvau sārathihayārohau vājino’śveṣu pakṣiṇaḥ | kule’pyabhijano janmabhūmyāmapyatha hāyanāḥ ||
3.3.116
varṣārcirvrīhibhedāśca candrāgnyarkā virocanāḥ | kleśe’pi vṛjino viśvakarmārkasuraśilpinoḥ ||
3.3.117
ātmāyatno dhṛtirbuddhiḥ svabhāvo brahma varṣma ca | śakro ghātukamattebho varṣukābdo ghanāghanaḥ ||
3.3.118
abhimāno’rthādidarpe jñāne praṇayahiṃsayoḥ | ghano meghe mūrtiguṇe triṣu mūrte nirantare ||
3.3.119
inaḥ sūrye prabhau rājā mṛgāṅke kṣatriye nṛpe | vāṇinyau nartakīdūtyau sravantyāmapi vāhinī ||
3.3.120
hlādinyau vajrataḍitau vandāyāmapi kāminī | tvagdehayorapi tanuḥ sūnādho jihvikāpi ca ||
3.3.121
kratuvistārayorastrī vitānaṃ triṣu tucchake | mande’tha ketanaṃ kṛtye ketāvupanimantraṇe ||
3.3.122
vedastattvaṃ tapo brahma brahmā vipraḥ prajāpatiḥ | utsāhane ca hiṃsāyāṃ sūcane cāpi gandhanam ||
3.3.123
ātañcanaṃ pratīvāpajavanāpyāyanārthakam | vyañjanaṃ lāñchanaṃ śmaśru niṣṭhānāvayaveṣvapi ||
3.3.124
syātkaulīnaṃ lokavāde yuddhe paśvahi pakṣiṇām | syādudyānaṃ niḥsaraṇe vanabhede prayojane ||
3.3.125
avakāśe sthitau sthānaṃ krīḍādāvapi devanam | utthānaṃ pauruṣe tantre sanniviṣṭodgame’pi ca ||
3.3.126
vyutthānaṃ pratirodhe ca virodhācaraṇe’pi ca | māraṇe mṛtasaṃskāre gatau dravye’rthadāpane ||
3.3.127
nirvartanopakaraṇānuvrajyāsu ca sādhanam | niryātanaṃ vairaśuddhau dāne nyāsārpaṇe’pi ca ||
3.3.128
vyasanaṃ vipadi bhraṃśe doṣe kāmajakopaje | pakṣmākṣilomni kiñjalke tantvādyamśe’pyaṇīyasi ||
3.3.129
tithibhede kṣaṇe parva vartma netracchade’dhvani | akāryaguhye kaupīnaṃ maithunaṃ saṅgatau rate ||
3.3.130
pradhānaṃ paramātmā dhīḥ prajñānaṃ buddhicihnayoḥ | prasūnaṃ puṣpaphalayornidhanaṃ kulanāśayoḥ ||
3.3.131
krandane rodanāhvāne varṣma dehapramāṇayoḥ | gṛhadehatviṭprabhāvā dhāmānyatha catuṣpathe ||
3.3.132
sanniveśe ca saṃsthānaṃ lakṣma cihnapradhānayoḥ | ācchādane saṃpidhānamapavāraṇamityubhe ||
3.3.133
ārādhanaṃ sādhane syādavāptau toṣaṇe’pi ca | adhiṣṭhānaṃ cakrapuraprabhāvādhyāsaneṣvapi ||
3.3.134
ratnaṃ svajātiśreṣṭhe’pi vane salilakānane | talinaṃ virale stoke vācyaliṅgaṃ tathottare ||
3.3.135
samānāḥ satsamaikesyuḥ piśunau khalasūcakau | hīnanyūnāvūnagarhyau vegiśūrau tarasvinau ||
3.3.136
abhipanno’parāddho’bhigrastavyāpadgatāvapi | kalāpo bhūṣaṇe barhe tūṇīre saṃhatāvapi ||
3.3.137
paricchade parīvāpaḥ paryuptau salilasthitau | godhuggoṣṭhapatī gopau haraviṣṇū vṛṣākapī ||
3.3.138
bāṣpamūṣmāśru kaśipu tvannamācchādanaṃ dvayam | talpaṃ śayyāṭṭadāreṣu stambe’pi viṭapo’striyām ||
3.3.139
prāptarūpasvarūpābhirūpā budhamanojñayoḥ | bhedyaliṅgā amī kūrmī vīṇābhedaśca kacchapī ||
3.3.140
ravarṇe puṃsi rephaḥ syātkutsite vācyaliṅgakaḥ | kutapo mṛgaromotthapaṭe cāhno’ṣṭameṃ’śake ||
3.3.141
antarābhavasatve’śve gandharvo divyagāyane | kamburnā valaye śaṅkhe dvijihvau sarpasūcakau ||
3.3.142
pūrvo’nyaliṅgaḥ prāgāha pumbahutve’pi pūrvajān | kumbhau ghaṭebhamūrdhāṃśau ḍimbhau tu śiśubāliśa...
3.3.143
stambhau sthūṇājaḍībhāvau śambhū brahmatrilocanau | kukṣibhrūṇārbhakā garbhā visrambhaḥ praṇaye’p...
3.3.144
syādbheryāṃ dundubhiḥ puṃsi syādakṣe dundubhiḥ striyām | syānmahārajate klībaṃ kusumbhaṃ karake p...
3.3.145
kṣatriye’pi ca nābhirnā surabhirgavi ca striyām | sabhā saṃsadi sabhye ca triṣvadhyakṣe’pi vallab...
3.3.146
kiraṇapragrahau raśmī kapibhekau plavaṅgamau | icchāmanobhavau kāmau śaktyudyogau parākramau ||
3.3.147
dharmāḥ puṇyayamanyāyasvabhāvācārasomapāḥ | upāyapūrva ārambha upadhā cāpyupakramaḥ ||
3.3.148
vaṇikpathaḥ puraṃ vedo nigamo nāgaro vaṇik | naigamau dvau bale rāmo nīlacārusite triṣu ||
3.3.149
śabdādipūrvo vṛnde’pi grāmaḥ krāntau ca vikramaḥ | stomaḥ stotre’dhvare vṛnde jihmāstu kuṭile’las...
3.3.150
uṣṇo’pi gharmaceṣṭālaṅkāre bhrāntau ca vibhramaḥ | gulmārukstambasenāśca jāmiḥ svasṛkulastriyoḥ ||
3.3.151
kṣitikṣāntyoḥ kṣamāyukte kṣamaṃ śakte hite triṣu | triṣu śyāmau haritkṛṣṇau śyāmā syācchārivā niś...
3.3.152
lalāmaṃ pucchapuṇḍrāśvabhūṣāprādhānyaketuṣu | sūkṣmamadhyātmamapyādye pradhāne prathamastriṣu ||
3.3.153
vāmau valgupratīpau dvāvadhamau nyūnakutsitau | jīrṇaṃ ca paribhuktaṃ ca yātayāmamidaṃ dvayam ||
3.3.154
turaṅgagaruḍau tārkṣyau nilayāpacayau kṣayau | śvaśuryau devaraśyālau bhrātṛvyau bhrātṛjadviṣau ||
3.3.155
parjanyau rasadabdendrau syādaryaḥ svāmivaiśyayoḥ | tiṣyaḥ puṣye kaliyuge paryāyo’vasare krame ||
3.3.156
pratyayo’dhīnaśapathajñānaviśvāsahetuṣu | randhre śabde’thānuśayo dīrghadveṣānutāpayoḥ ||
3.3.157
sthūloccayastvasākalye nāgānāṃ madhyame gate | samayāḥ śapathācārakālasiddhāntasaṃvidaḥ ||
3.3.158
vyasanānyaśubhaṃ daivaṃ vipadityanayāstrayaḥ | atyayo’tikrame kṛcchredoṣe daṇḍe’pyathāpadi ||
3.3.159
yuddhāyatyoḥ saṃparāyaḥ pūjyastu śvaśure’pi ca | pascādavasthāyi balaṃ samavāyaśca sannayau ||
3.3.160
saṅghāte sanniveśe ca saṃstyāyaḥ praṇayāstvamī | visrambhayāñcāpremāṇo virodhe’pi samucchrayaḥ ||
3.3.161
viṣayo yasya yo jñātastatra śabdādikeṣvapi | niryāse’pi kaṣāyo’strī sabhāyāṃ ca pratiśrayaḥ ||
3.3.162
prāyo bhūmnyantagamane manyurdainye kratau yudhi | rahasyopasthayorguhyaṃ satyaṃ śapathatathyayoḥ ||
3.3.163
vīryaṃ bale prabhāve ca dravyaṃ bhavye guṇāśraye | dhiṣṇyaṃ sthāne gṛhe bhe’gnau bhāgyaṃ karmaśub...
3.3.164
kaśeruhemnorgāṅgeyaṃ viśalyā dantikāpi ca | vṛṣākapāyī śrīgauryorabhikhyā nāmaśobhayoḥ ||
3.3.165
ārambho niṣkṛtiḥ śikṣā pūjanaṃ saṃpradhāraṇam | upāyaḥ karma ceṣṭā ca cikitsā ca navakriyāḥ ||
3.3.166
chāyā sūryapriyā kāntiḥ pratibimbamanātapaḥ | kakṣyā prakoṣṭhe harmyādeḥ kāñcyāṃ madhyebhabandhan...
3.3.167
kṛtyā kriyādevatayostriṣu bhedye dhanādibhiḥ | janyaṃ syājjanavāde’pi jaghanyo’ntye’dhame’pi ca ||
3.3.168
gṛhyādhīnau ca vaktavyau kalyau sajjanirāmayau | ātmavānanapeto’rthādarthyau puṇyaṃ tu cārvapi ||
3.3.169
rūpyaṃ praśastarūpe’pi vadānyo valguvāgapi | nyāyye’pi madhyaṃ saumyaṃ tu sundare somadaivate ||
3.3.170
nivahāvasarau vārau saṃstarau prastarādhvarau | gurū gīrpatipitrādyau dvāparau yugasaṃśayau ||
3.3.171
prakārau bhedasādṛśye ākārāviṅgitākṛtī | kiṃśārū sasyaśūkeṣu marū dhanvadharādharau ||
3.3.172
adrayo drumaśailārkāḥ strīstanābdau payodharau | dhvāntāridānavā vṛtrā balihastāṃśavaḥ karāḥ ||
3.3.173
pradarā bhaṅganārīrukbāṇā asrāḥ kacā api | ajātaśṛṅgo gauḥ kāle’pyaśmaśrurnā ca tūvarau ||
3.3.174
svarṇe’pi rāḥ parikaraḥ paryaṅkaparivārayoḥ | muktāśuddhau ca tāraḥ syācchāro vāyau sa tu triṣu ||
3.3.175
karbure’tha pratijñājisaṃvidāpatsu saṅgaraḥ | vedabhede guptavāde mantro mitro ravāvapi ||
3.3.176
makheṣu yūpakhaṇḍe’pi svarurguhye’pyavaskaraḥ | āḍambarastūryarave gajendrāṇāṃ ca garjite ||
3.3.177
abhihāro’bhiyoge ca caurye sannahane’pi ca | syājjaṅgame parīvāraḥ khaḍgakoṣe paricchade ||
3.3.178
viṣṭaro viṭapī darbhamuṣṭiḥ pīṭhādyamāsanam | dvāri dvāḥ sthe pratīhāraḥ pratīhāryapyanantare ||
3.3.179
vipule nakule viṣṇau babhrurnā piṅgale triṣu | sāro bale sthirāṃśe ca nyāyye klībaṃ vare triṣu ||
3.3.180
durodaro dyūtakāre paṇe dyūte durodaram | mahāraṇye durgapathe kāntāraṃ punnapuṃsakam ||
3.3.181
matsaro’nyaśubhadveṣe tadvatkṛpaṇayostriṣu | devādvṛte varaḥ śreṣṭhe triṣu klībaṃ manākpriye ||
3.3.182
vaṃśāṅkure karīro’strī tarubhede ghaṭe ca nā | nā camūjaghane hastasūtre pratisaro’striyām ||
3.3.183
yamānilendracandrārkaviṣṇusiṃhāṃśuvājiṣu | śukāhikapibhekeṣu harirnā kapile triṣu ||
3.3.184
śarkarā karparāṃśe’pi yātrā syādyāpane gatau | irā bhūvāksurāpsusyāttandrā nidrāpramīlayoḥ ||
3.3.185
dhātrī syādupamātāpi kṣitirapyāmalakyapi | kṣudrā vyaṅgā naṭī veśyā saraghā kaṇṭakārikā ||
3.3.186
triṣu krūre’dhame’lpe’pi kṣudraṃ mātrā paricchade | alpe ca parimāṇe sā mātraṃ kārtsnye’vadhāraṇe ||
3.3.187
ālekhyāścaryayościtraṃ kalatraṃ śroṇibhāryayoḥ | yogyabhājanayoḥ pātraṃ patraṃ vāhanapakṣayoḥ ||
3.3.188
nideśagranthayoḥ śāstraṃ śastramāyudhalohayoḥ | syājjaṭāṃśukayornetraṃ kṣetraṃ patnīśarīrayoḥ ||
3.3.189
mukhāgre kroḍahalayoḥ potraṃ gotraṃ tu nāmni ca | satramācchādane yajñe sadādāne vane’pi ca ||
3.3.190
ajiraṃ viṣaye kāye’pyambaraṃ vyomni vāsasi | cakraṃ rāṣṭre’pyakṣaraṃ tu mokṣe’pi kṣīramapsu ca ||