Amarakośaḥ Devanāgarī

2.6.26

atha bāndhakineyaḥ syādbandhulaścāsatīsutaḥ | kaulaṭeraḥ kaulaṭeyo bhikṣukī tu satī yadi ||

2.6.27

tadā kaulaṭineyo’syāḥ kaulaṭeyo’pi cātmajaḥ | ātmajastanayaḥ sūnuḥ sutaḥ putraḥ striyāṃ tvamī ||

2.6.28

āhurduhitaraṃ sarve’patyaṃ tokaṃ tayoḥ same | svajāte tvaurasorasyau tātastu janakaḥ pitā ||

2.6.29

janayitrī prasūrmātā jananī bhaginī svasā | nanāndā tu svasā patyurnaptrī pautrī sutātmajā ||

2.6.30

bhāryāstu bhrātṛvargasya yātaraḥ syuḥ parasparam | prajāvatī bhrātṛjāyā mātulānī tu mātulī ||

2.6.31

patipatnyoḥ prasūḥ śvaśrūḥ śvaśurastu pitā tayoḥ | piturbhrātā pitṛvyaḥ syānmāturbhrātā tu mātula...

2.6.32

śyālāḥ syurbhrātaraḥ patnyāḥ svāmino devṛdevarau | svasrīyo bhāgineyaḥ syājjāmātā duhituḥ patiḥ ||

2.6.33

pitāmahaḥ pitṛpitā tatpitā prapitāmahaḥ | māturmātāmahādyevaṃ sapiṇḍāstu sanābhayaḥ ||

2.6.34

samānodaryasodaryasagarbhyasahajāḥ samāḥ | sagotrabāndhavajñātibandhusvasvajanāḥ samāḥ ||

2.6.35

jñāteyaṃ bandhutā teṣāṃ kramādbhāvasamūhayoḥ | dhavaḥ priyaḥ patirbhartā jārastūpapatiḥ samau ||

2.6.36

amṛte jārajaḥ kuṇḍo mṛte bhartari golakaḥ | bhrātrīyo bhrātṛjo bhrātṛbhaginyau bhrātarāvubhau ||

2.6.37

mātāpitarau pitarau mātarapitarau prasūjanayitārau | śvaśrūśvaśurau śvaśurau putrau putraśca duhi...

2.6.38

dampatī jampatī jāyāpatī bhāryāpatī ca tau | garbhāśayo jarāyuḥ syādulbaṃ ca kalalo’striyām ||

2.6.39

sūtimāso vaijanano garbho bhrūṇa imau samau | tṛtīyā prakṛtiḥ śaṇḍhaḥ klībaḥ paṇḍo napuṃsake ||

2.6.40

śiśutvaṃ śaiśavaṃ bālyaṃ tāruṇyaṃ yauvanaṃ same | syātsthāviraṃ tu vṛddhatvaṃ vṛddhasaṃghe’pi vār...

2.6.41

palitaṃ jarasā śauklyaṃ keśādau visrasā jarā | syāduttānaśayā ḍimbhā stanapā ca stanandhayī ||

2.6.42

bālastu syānmāṇavako vayasthastaruṇo yuvā | pravayāḥ sthaviro vṛddho jīno jīrṇo jarannapi ||

2.6.43

varṣīyāndaśamī jyāyānpūrvajastvagriyo’grajaḥ | jaghanyaje syuḥ kaniṣṭhayavīyo’varajānujāḥ ||

2.6.44

amāṃso durbalaśchāto balavānmāṃsaloṃ’salaḥ | tundilastundibhastundī bṛhatkukṣiḥ picaṇḍilaḥ ||

2.6.45

avaṭīṭo’vanāṭaścāvabhraṭo natanāsike | keśavaḥ keśikaḥ keśī valino valibhaḥ samau ||

2.6.46

vikalāṅgastvapogaṇḍaḥ kharvo hrasvaśca vāmanaḥ | kharaṇāḥ syātkharaṇaso vigrastu gatanāsikaḥ ||

2.6.47

khuraṇāḥ syātkhuraṇasaḥ prajñuḥ pragatajānukaḥ | ūrdhvajñurūrdhvajānuḥ syātsaṃjñuḥ saṃhatajānukaḥ ||

2.6.48

syādeḍe badhiraḥ kubje gaḍulaḥ kukare kuṇiḥ | pṛśniralpatanau śroṇaḥ paṅgau muṇḍastu muṇḍite ||

2.6.49

valiraḥ kekare khoḍe khañjastriṣu jarāvarāḥ | jaḍulaḥ kālakaḥ piplustilakastilakālakaḥ ||

2.6.50

anāmayaṃ syādārogyaṃ cikitsā rukpratikriyā | bheṣajauṣadhabhaiṣajyānyagado jāyurityapi ||

2.6.51

strī rugrujā copatāparogavyādhigadāmayāḥ | kṣayaḥ śoṣaśca yakṣmā ca pratiśyāyastu pīnasaḥ ||

2.6.52

strī kṣutkṣutaṃ kṣavaḥ puṃsi kāsastu kṣavathuḥ pumān | śophastu śvayathuḥ śothaḥ pādasphoṭo vipād...

2.6.53

kilāsasidhme kacchvāṃ tu pāma pāmā vicarcikā | kaṇḍūḥ kharjūśca kaṇḍūyā visphoṭaḥ piṭakaḥ striyām ||

2.6.54

vraṇo’striyāmīrmamaruḥ klībe nāḍīvraṇaḥ pumān | koṭho maṇḍalakaṃ kuṣṭhaśvitre durnāmakārśasī ||

2.6.55

ānāhastu nibandhaḥ syādgrahaṇīrukpravāhikā | pracchardikā vamiśca strī pumāṃstu vamathuḥ samāḥ ||

2.6.56

vyādhibhedā vidradhiḥ strī jvaramehabhagandarāḥ | ślīpadaṃ pādavalmīkaṃ keśaghnastvindraluptakaḥ ||

2.6.57

aśmarī mūtrakṛcchraṃ syātpūrve śukrāvadhestriṣu | rogahāryagadaṅkāro bhiṣagvaidyau cikitsake ||

2.6.58

vārto nirāmayaḥ kalya ullāgho nirgato gadāt | glānaglāsnū āmayāvī vikṛto vyādhito’paṭuḥ ||

2.6.59

āturo’bhyamito’bhyāntaḥ samau pāmanakacchurau | dadruṇo dadrurogī syādarśorogayuto’rśasaḥ ||

2.6.60

vātakī vātarogī syātsātisāro’tisārakī | syuḥ klinnākṣe cullacillapillāḥ klinne’kṣṇi cāpyamī ||

2.6.61

unmatta unmādavati śleṣmalaḥ śleṣmaṇaḥ kaphī | nyubjo bhugne rujā vṛddhanābhau tundilatundibhau ||

2.6.62

kilāsī sidhmalo’ndho’dṛṅmūrcchāle mūrtamūrcchitau | śukraṃ tejoretasī ca bījavīryendriyāṇi ca ||

2.6.63

māyuḥ pittaṃ kaphaḥ śleṣmā striyāṃ tu tvagasṛgdharā | piśitaṃ tarasaṃ māṃsaṃ palalaṃ kravyamāmiṣa...

2.6.64

uttataptaṃ śuṣkamāṃsaṃ syāttadvallūraṃ triliṅgakam | rudhire’sṛglohitāsraraktakṣatajaśoṇitam ||

2.6.65

bukkāgramāṃsaṃ hṛdayaṃ hṛnmedastu vapā vasā | paścādgrīvāśirā manyā nāḍī tu dhamaniḥ śirā ||

2.6.66

tilakaṃ kloma mastiṣkaṃ gordaṃ kiṭṭaṃ malo’striyām | antraṃ purītadgulmastu plīhā puṃsyatha vasna...

2.6.67

snāyuḥ striyāṃ kālakhaṇḍayakṛtī tu same ime | sṛṇikā syandinī lālā dūṣikā netrayormalam ||

2.6.68

nāsāmalaṃ tu siṅghāṇaṃ piñjūṣaṃ karṇayormalam | mūtraṃ prasrāva uccārāvaskarau śamalaṃ śakṛt ||

2.6.69

purīṣaṃ gūthavarcaskamastrī viṣṭhāviśau striyau | syātkarparaḥ kapālo’strī kīkasaṃ kulyamasthi ca ||

2.6.70

syāccharīrāsthni kaṅkālaḥ pṛṣṭhāsthni tu kaśerukā | śirosthani karoṭiḥ strī pārśvāsthani tu parśu...

2.6.71

aṅgaṃ pratīko’vayavo’paghano’tha kalevaram | gātraṃ vapuḥ saṃhananaṃ śarīraṃ varṣma vigrahaḥ ||

2.6.72

kāyo dehaḥ klībapuṃsoḥ striyāṃ mūrtistanustanūḥ | pādāgraṃ prapadaṃ pādaḥ padaṅghriścaraṇo’striyā...

2.6.73

tadgranthī ghuṭike gulphau pumānpārṣṇistayoradhaḥ | jaṅghā tu prasṛtā jānūruparvāṣṭhīvadastriyām ||

2.6.74

sakthi klībe pumānūrustatsandhiḥ puṃsi vaṅkṣaṇaḥ | gudaṃ tvapānaṃ pāyurnā vastirnābheradho dvayoḥ ||

2.6.75

kaṭo nā śroṇiphalakaṃ kaṭiḥ śroṇiḥ kakudmatī | paścānnitambaḥ strīkaṭyāḥ klībe tu jaghanaṃ puraḥ ||

2.6.76

kūpakau tu nitambasthau dvayahīne kakundare | striyāmsphicau kaṭiprothāvupastho vakṣyamāṇayoḥ ||

2.6.77

bhagaṃ yonirdvayoḥ śiśno meḍhro mehanaśephasī | muṣko’ṇḍakośo vṛṣaṇaḥ pṛṣṭhavaṃśādhare trikam ||

2.6.78

picaṇḍakukṣī jaṭharodaraṃ tundaṃ stanau kucau | cūcukaṃ tu kucāgraṃ syānna nā kroḍaṃ bhujāntaram ||

2.6.79

uro vatsaṃ ca vakṣaśca pṛṣṭhaṃ tu caramaṃ tanoḥ | skandho bhujaśiroṃ’so’strī sandhī tasyaiva jatr...

2.6.80

bāhumūle ubhe kakṣau pārśvamastrī tayoradhaḥ | madhyamaṃ cāvalagnaṃ ca madhyo’strī dvau parau dva...

2.6.81

bhujabāhū praveṣṭo doḥ syātkaphoṇistu kūrparaḥ | asyopari pragaṇḍaḥ syātprakoṣṭhastasya cāpyadhaḥ ||

2.6.82

maṇībandhādākaniṣṭhaṃ karasya karabho bahiḥ | pañcaśākhaḥ śayaḥ pāṇistarjanī syātpradeśinī ||

2.6.83

aṅgulyaḥ karaśākhāḥ syuḥ puṃsyaṅguṣṭhaḥ pradeśinī | madhyamānāmikā cāpi kaniṣṭhā ceti tāḥ kramāt ||

2.6.84

punarbhavaḥ kararuho nakho’strī nakharo’striyām | prādeśatālagokarṇāstarjanyādiyute tate ||

2.6.85

aṅguṣṭhe sakaniṣṭhe syādvitastirdvādaśāṅgulaḥ | pāṇau capeṭapratalaprahastā vistṛtāṅgulau ||

2.6.86

dvau saṃhatau saṃhatalapratalau vāmadakṣiṇau | pāṇirnikubjaḥ prasṛtistau yutāvañjaliḥ pumān ||

2.6.87

prakoṣṭhe vistṛtakare hasto muṣṭyā tu baddhayā | sa ratniḥ syādaratnistu niṣkaniṣṭhena muṣṭinā ||

2.6.88

vyāmo bāhvoḥ sakarayostatayostiryagantaram | ūrdhvavistṛtadoḥ pāṇinṛmāne pauruṣaṃ triṣu ||

2.6.89

kaṇṭho galo’tha grīvāyāṃ śirodhiḥ kandharetyapi | kambugrīvā trirekhā sāvaṭurghāṭā kṛkāṭikā ||

2.6.90

vaktrāsye vadanaṃ tuṇḍamānanaṃ lapanaṃ mukham | klībe ghrāṇaṃ gandhavahā ghoṇā nāsā ca nāsikā ||

2.6.91

oṣṭhādharau tu radanacchadau daśanavāsasī | adhastāccibukaṃ gaṇḍau kapolau tatparā hanuḥ ||

2.6.92

radanā daśanā dantā radāstālu tu kākudam | rasajñā rasanā jihvā prāntāvoṣṭhasya sṛkkiṇī ||

2.6.93

lalāṭamalikaṃ godhirūrdhve dṛgbhyāṃ bhruvau striyau | kūrcamastrī bhruvormadhyaṃ tārakākṣṇaḥ kanī...

2.6.94

locanaṃ nayanaṃ netramīkṣaṇaṃ cakṣurakṣiṇī | dṛgdṛṣṭī cāsru netrāmbu rodanaṃ cāsramaśru ca ||

2.6.95

apāṅgau netrayorantau kaṭākṣo’pāṅgadarśane | karṇaśabdagrahau śrotraṃ śrutiḥ strī śravaṇaṃ śravaḥ ||

2.6.96

uttamāṅgaṃ śiraḥ śīrṣaṃ mūrdhā nā mastako’striyām | cikuraḥ kuntalo vālaḥ kacaḥ keśaḥ śiroruhaḥ ||

2.6.97

tadvṛnde kaiśikaṃ kaiśyamalakāścūrṇakuntalāḥ | te lalāṭe bhramarakāḥ kākapakṣaḥ śikhaṇḍakaḥ ||

2.6.98

kabarī keśaveśo’tha dhammillaḥ saṃyatāḥ kacāḥ | śikhā cūḍā keśapāśī vratinastu saṭā jaṭā ||

2.6.99

veṇī praveṇī śīrṣaṇyaśirasyau viśade kace | pāśaḥ pakṣaśca hastaśca kalāpārthāḥ kacātpare ||

2.6.100

tanūruhaṃ roma loma tadvṛddhau śmaśru pummukhe | ākalpaveṣau nepathyaṃ pratikarma prasādhanam ||

2.6.101

daśaite triṣvalaṅkartālaṅkariṣṇuśca maṇḍitaḥ | prasādhito’laṅkṛtaśca bhūṣitaśca pariṣkṛtaḥ ||

2.6.102

vibhrāḍbhrājiṣṇurociṣṇū bhūṣaṇaṃ syādalaṅkriyā | alaṅkārastvābharaṇaṃ pariṣkāro vibhūṣaṇam ||

2.6.103

maṇḍanaṃ cātha mukuṭaṃ kirīṭaṃ punnapuṃsakam | cūḍāmaṇiḥ śiroratnaṃ taralo hāramadhyagaḥ ||

2.6.104

vālapāśyā pāritathyā patrapāśyā lalāṭikā | karṇikā tālapatraṃ syātkuṇḍalaṃ karṇaveṣṭanam ||

2.6.105

graiveyakaṃ kaṇṭhabhūṣā lambanaṃ syāllalantikā | svarṇaiḥ prālambikāthoraḥ sūtrikā mauktikaiḥ kṛt...

2.6.106

hāro muktāvalī devacchando’sau śatayaṣṭikā | hārabhedā yaṣṭibhedādgucchagucchārdhagostanāḥ ||

2.6.107

ardhahāro māṇavaka ekāvalyekayaṣṭikā | saiva nakṣatramālā syātsaptaviṃśatimauktikaiḥ ||

2.6.108

āvāpakaḥ pārihāryaḥ kaṭako valayo’striyām | keyūramaṅgadaṃ tulye aṅgulīyakamūrmikā ||

2.6.109

sākṣarāṅgulimudrā syātkaṅkaṇaṃ karabhūṣaṇam | strīkaṭyāṃ mekhalā kāñcī saptamī raśanā tathā ||

2.6.110

klībe sārasanaṃ cātha puṃskaṭyāṃ śṛṅkhalaṃ triṣu | pādāṅgadaṃ tulākoṭirmañjīro nūpuro’striyām ||

2.6.111

haṃsakaḥ pādakaṭakaḥ kiṅkiṇī kṣudraghaṇṭikā | tvakphalakṛmiromāṇi vastrayonirdaśa triṣu ||

2.6.112

vālkaṃ kṣaumādi phālaṃ tu kārpāsaṃ bādaraṃ ca tat | kauśeyaṃ kṛmikośotthaṃ rāṅkavaṃ mṛgaromajam ||

2.6.113

anāhataṃ niṣpravāṇi tantrakaṃ ca navāmbare | tatsyādudgamanīyaṃ yaddhautayorvastrayoryugam ||

2.6.114

patrorṇaṃ dhautakauśeyaṃ bahumūlyaṃ mahādhanam | kṣaumaṃ dukūlaṃ syāddve tu nivītaṃ prāvṛtaṃ triṣ...

2.6.115

striyāṃ bahutve vastrasya daśāḥ syurvastayordvayoḥ | dairghyamāyāma ārohaḥ pariṇāho viśālatā ||

2.6.116

paṭaccaraṃ jīrṇavastraṃ samau naktakakarpaṭau | vastramācchādanaṃ vāsaścailaṃ vasanamaṃśukam ||

2.6.117

sucelakaḥ paṭo’strī syādvarāśiḥ sthūlaśāṭakaḥ | nicolaḥ pracchadapaṭaḥ samau rallakakambalau ||

2.6.118

antarīyopasaṃvyānaparidhānānyadhoṃśuke | dvau prāvārottarāsaṅgau samau bṛhatikā tathā ||

2.6.119

saṃvyānamuttarīyaṃ ca colaḥ kūrpāsako’striyām | nīśāraḥ syātprāvaraṇe himānilanivāraṇe ||

2.6.120

ardhorukaṃ varastrīṇāṃ syāccaṇḍātakamastriyām | syāttriṣvāprapadīnaṃ tatprāpnotyāprapadaṃ hi yat ||

2.6.121

astrī vitānamulloco dūṣyādyaṃ vastraveśmani | pratisīrā javanikā syāttiraskariṇī ca sā ||

2.6.122

parikarmāṅgasaṃskāraḥ syānmārṣṭirmārjanā mṛjā | udvartanotsādane dve same āplāva āplavaḥ ||

2.6.123

snānaṃ carcā tu cārcikyaṃ sthāsako’tha prabodhanam | anubodhaḥ patralekhā patrāṅgulirime same ||

2.6.124

tamālapatratilakacitrakāṇi viśeṣakam | dvitīyaṃ ca turīyaṃ ca na striyāmatha kuṅkumam ||

2.6.125

kāśmīrajanmāgniśikhaṃ varaṃ vāhlīkapītane | raktasaṃkocapiśunaṃ dhīraṃ lohitacandanam ||